Antoni Słonimski

Z encyklopediafantastyki.pl
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Antoni Słonimski
Slonimski.jpeg
Data i miejsce urodzenia 15 listopada,1895
Warszawa
Data i miejsce śmierci 4 lipca 1976
Warszawa
Narodowość Polska
Ważne dzieła Torpeda czasu
Antoni Słonimski z Melchiorem Wańkowiczem

Antoni Słonimski (ur. 15 listopada 1895 w Warszawie, zm. 4 lipca 1976 tamże) – polski poeta, felietonista, dramatopisarz, satyryk, krytyk teatralny i działacz.

Antoni Słonimski urodził się 15 listopada 1895 w Warszawie w rodzinie pochodzenia żydowskiego, jako syn Stanisława Słonimskiego i Eugenii z Poznańskich. W 1917 ukończył Szkołę Sztuk Pięknych w Warszawie. Organizował wystawy swych prac plastycznych oraz współpracował z czasopismami artystycznymi, m.in. z miesięcznikiem Pro Arte. W 1918 współtworzył kawiarnię literacką Pod Picadorem, a w 1919 grupę poetycką Skamander. Współpracował z nią, z przerwami, do wybuchu wojny. W latach międzywojennych współpracował także z Kurierem Polskim (1920–1923) i Wiadomościami Literackimi (1924–1939).

Jego teksty wykorzystywały m.in. kabarety Czarny Kot, Qui Pro Quo, Cyrulik Warszawski, Tip Top oraz rosyjski awangardowy Niebieski Ptak. Był członkiem Związku Zawodowego Literatów Polskich i polskiej sekcji PEN Clubu.

W działalności publicystycznej sprzeciwiał się zarówno postawom Narodowej Demokracji, jak i komunizmowi. Opowiadał się za racjonalizmem i demokracją. Od wczesnej młodości związany z PPS, popierał działalność Józefa Piłsudskiego aż do czasów utworzenia obozu w Berezie Kartuskiej.

13 kwietnia 1924 pojedynkował się na pistolety z Mieczysławem Szczuką, który chciał się zemścić za bezlitosną krytykę manifestu autorstwa jego przyjaciela, Henryka Berlewiego. Pojedynek odbył się w kawiarni, Słonimski wyszedł bez szwanku, Szczuka został ranny w nogę.

Podczas wojny na emigracji, początkowo w Paryżu (1939-40), a po kapitulacji Francji - w Londynie. Współpracował z rozmaitymi periodykami emigracyjnymi, m.in. z Polską Walczącą i Wiadomościami Polskimi, Politycznymi i Literackimi. W roku 1942, na skutek różnicy poglądów, odszedł z Wiadomości i, wraz z Karolem Estreicherem założył miesięcznik Nowa Polska (ukazujący się do roku 1946). W swych artykułach opowiadał się za ideą Polski wielokulturowej i tolerancyjnej, opartej na zasadach wolności i równości.

Po zakończeniu II wojny światowej kierował do 1948 r. sekcją literatury UNESCO, następnie był do 1951 r. dyrektorem podlegającego władzom komunistycznym Instytutu Kultury Polskiej w Londynie. W 1948 r. wziął udział we wrocławskim Światowym Kongresie Intelektualistów w Obronie Pokoju podpisując jego rezolucję przyjętą po opuszczeniu kongresu przez część zachodnich intelektualistów. W 1951 r powrócił na stałe do kraju.

Pisywał artykuły, wiersze i felietony do wielu gazet ogólnopolskich, m.in. do Nowej Kultury (1950-1962), Szpilek (1953-73) i Przeglądu Kulturalnego. W 1954 poddał ostrej krytyce ówczesne podręczniki do historii literatury, przez co jego dzieła zostały wycofane z obiegu. W 1955 był jednym z założycieli Klubu Krzywego Koła.

Na fali odwilży w 1956 został wybrany na prezesa Związku Literatów Polskich. Funkcję tę pełnił do 1959 roku.

Odsunięty przez Władysława Gomułkę od sprawowania funkcji publicznych, Słonimski poświęcił się działalności na rzecz rozmaitych inicjatyw opozycyjnych. W marcu 1964 wraz z Janem Józefem Lipskim zainicjował tzw. List 34 przeciwko polityce kulturalnej partii. Krytykował władze w związku z antysemicką nagonką po marcu 1968 r. W 1975 był jednym z sygnatariuszy Memoriału 59 oraz Listu 14 w proteście przeciw planowanym zmianom w konstytucji PRL.

Z powodu działalności opozycyjnej jego dzieła ponownie wpisano na listę cenzorską. Od 1970 publikował w Tygodniku Powszechnym.

Zmarł 4 lipca 1976 w Warszawie w wyniku obrażeń doznanych w wypadku samochodowym. Pochowany w Laskach wraz z żoną, Janiną Konarską-Słonimską, malarką. Testamentem zapisał prawa autorskie swych utworów Zakładowi dla Niewidomych w Laskach.

Spis treści

Fantastyka Słonimskiego

Fantastykę naukową w twórczości Antoniego Słonimskiego reprezentują dwie powieści: Torpeda czasu („Kurier Polski" 1923; wyd. os. „Ignis", W. 1924; wyd. 2 powój, z przedmową S. Lema, Czytelnik W. 1967) oraz Dwa końce świata (J. Przeworski,W. 1937). Pierwsza z nich wykorzystuje, typowy w literaturze science fiction, pomysł podróży w czasie. Genialny naukowiec Pankton wraz z grupą oddanych towarzyszy przenosi się na skonstruowanym przez siebie pneulocie do epoki wojen napoleońskich, aby położyć kres rozlewowi krwi, skorygować bieg historii, doprowadzić do zwycięstwa racjonalizmu i zdrowego rozsądku. Pankton nie zdoła jednak urzeczywistnić swych marzeń; wbrew początkowym zamierzeniom zostaje zmuszony do ingerencji politycznej, wykorzystuje przy tym potęgę narzędzi technicznych, a swoje reformy opiera na jeszcze sprawniejszej dyktaturze. Występując przeciwko instytucjom kościelnym, uświęconym prawom i obyczajom, musi opuścić epokę napoleońską napotykając zdecydowany opór społeczeństwa. Słonimski stwierdza tym samym, że nie można bezkarnie ingerować w bieg historii, że do zrozumienia procesów dziejowych i poznania własnej psychiki człowiek musi dorosnąć sam, a środki naukowo-techniczne nie zapoczątkują królestwa wolności i oświeconego społeczeństwa.

W miarę pojawiania się nastrojów katastroficznych, tendencji totalitarnych oraz wzrastających wpływów hitleryzmu rośnie sceptycyzm Słonimskiego wobec szans przetrwania cywilizacji europejskiej. Ostrzeżeniem przed zagładą starego porządku społecznego i zarazem polemiką z literackimi wizjami utopistów, którzy żądają powrotu do stanu natury, staje się satyryczna antyutopia Dwa końce świata. Bohaterem książki jest szaleniec Retlich (jego nazwisko to nader czytelny anagram), który za pomocą „niebieskich promieni" niszczy ludzkość i na gruzach cywilizacji europejskiej kładzie podwaliny nowego świata negują-cego dorobek kulturowy XX stulecia. Elitą społeczną czyni prymitywnych Lapończyków, ludzi surowych, karnych, zdyscyplinowanych gardzących poezją, literaturą, sztuką, odrzucających wartość reakcji emocjonalnych. Co prawda, Rubenici mordują swego przywódcę, ale nie bardzo wiadomo, jak potoczą się ich dalsze losy. Jesteśmy skazani na jedną kulturę, od której nie ma ucieczki twierdzi Słonimski, wskazując, że próba zmiany istniejącego status quo prowadzi do powielenia mechanizmów procesu dziejowego. Ukazując cywilizację wydaną na pastwę szaleńca, Słonimski pozostawia otwartym pytanie o przyszły los świata, polemizując z optymistycznymi wersjami literatury przyszłościowej (warto dodać, że Dwa końce świata zostały przełożone na niemiecki i ukazały się w RFN z przedmową S. Lema).

Twórczość fantastyczna

Inna twórczość

  • Sonety (1918)
  • Parada (1920)
  • Godzina poezji (1923)
  • Z dalekiej podróży (1926)
  • Rodzina (1933)
  • Okno bez krat (1935)
  • Alarm (1940)
  • Wiek klęski (1945)
  • Nowe wiersze (1959)
  • Wiersze 1958-1963 (1963)
  • 138 wierszy (1973)

Publicystyka

  • Wspomnienia warszawskie, Czytelnik 1957
  • W oparach absurdu (z Julianem Tuwimem), Wydawnictwo Iskry 1958, wyd. 4 2008, ISBN 9788324400676
  • Artykuły pierwszej potrzeby, Notatki i uwagi 1951-1958, Państwowy Instytut Wydawniczy 1959
  • Załatwione odmownie, Felietony 1960-1961, Państwowy Instytut Wydawniczy 1963
  • Załatwione odmownie, seria druga, Felietony 1962-1964, Państwowy Instytut Wydawniczy 1964
  • Jawa i mrzonka, (Spowiedź emigranta – Jak to było naprawdę), Państwowy Instytut Wydawniczy 1964
  • Alfabet wspomnień, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1975
  • Ciekawość, Felietony 1973-1976, Czytelnik 1981, wyd. 2 1988, ISBN 8307019176
  • Gwałt na Melpomenie, Felietony teatralne 1924-1939, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1982
  • Moja podróż do Rosji, Literackie Towarzystwo Wydawnicze, 1997, ISBN 8390158329
  • Kroniki tygodniowe t. 1, 1927-1931, Literackie Towarzystwo Wydawnicze, 2001, ISBN 8388736310
  • Kroniki tygodniowe t. 2, 1932-1935, Literackie Towarzystwo Wydawnicze, 2001, ISBN 8388736086
  • Kroniki tygodniowe t. 3, 1936-1939, Literackie Towarzystwo Wydawnicze, 2004, ISBN 8388736477
  • Romans z X muzą. Teksty filmowe z lat 1917-1976, Biblioteka "Więzi", 2007, ISBN 978-83-60356-22-7

Utwory sceniczne

  • Wieża Babel, dramat wierszem 1927
  • Murzyn warszawski, komedia 1928
  • Lekarz bezdomny, komedia 1930
  • Rodzina, komedia 1933
Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Narzędzia
Pomoc
Szablony