Czas i śmierć

Z encyklopediafantastyki.pl
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Czas i śmierć

red. Andrzej Sławomir Jagodziński

Czas i smierc.jpeg
Język oryginału czeski
Forma Antologia
I wydanie polskie 1989
Wydawca MAW
Przekład różni
Autor okładki Maciej Kałkus
ISBN 8320323355

Antologia czeskich opowiadań grozy z XIX i początków XX wieku

Czeska literatura grozy na naszym rynku jest zjawiskiem dość egzotycznym. Wielka to szkoda, bo okazuje się, że nasi południowi sąsiedzi potrafią tworzyć klimat horroru z wielkim kunsztem i gracją ani odrobinę nieustępującą zachodnim mistrzom gatunku.

Autor opracowania przedstawia nam trzydzieści jeden tekstów autorstwa czeskich pisarzy. Zbiór składa się z sześciu części, każda zamknięta w tematycznych ramach. Co czeka nas na kartach tego zbioru opowiadań? Część Pod naporem mroku otwiera utwór Josefa Kolára pt.: "Pod Czerwonym Smokiem" - opowieść o przeklętym pokoju w miejskiej oberży. Kto w nim zamieszka - po krótkim czasie kończy jako samobójczy wisielec na szyldzie karczmy. Chwilę później przenosimy się Japonii (Joe Hloucha - "Głowa bonzy"), by poznać historię samuraja, który nie potrafił pogodzić się z przegraną. W kolejnym utworze mamy do czynienia z siłą sugestii i strachu. W opowiadaniu "Piotr" Josef Müldner z powodzeniem przekonuje nas, że wystarczy się bać, by śmierć odnalazła nas sama... Na przekór odwiecznemu porządkowi żywiołów zaczyna klaustrofobiczna "Żelazna koszula" Václava Krameriusa. Autor wręcz wciska nas w postać swojego bohatera - zamkniętego w szatańskiej maszynie, której ściany nieustannie się zacieśniają, z każdym dniem przybliżając nieuchronną śmierć więźnia. Kolejny utwór - "Dom Fausta" Aloisa Jiráska opowiada historię domu słynnego średniowiecznego maga, który zaprzedał duszę diabłu. Opuszczone domostwo przypadkiem odwiedza ubogi student i zaraz też w nim zamieszkuje, jednocześnie oddając się pod opiekę wcześniejszego właściciela. "Skamieniali ludzie" Emanuela z Lešehradu - jedno z opowiadań tego zbioru, które na bardzo długo zostają w pamięci. Historia rzeźbiarza, który doszedł do perfekcji w oddawaniu w swych dziełach realizmu cierpienia postaci. Jego rzeźby zdają się być dopiero co zastygłe, wyrwane z życia, a tajemnica kunsztu artysty zawiera się w starych zapiskach średniowiecznych alchemików. Przekroczywszy granice czasu. Rozdział zaczyna "Czas i śmierć" Ladislava Klímy - opowieść o wędrówce bohatera i spotkaniach z jedynym w swym rodzaju rodzeństwem - Czasem i Śmiercią. Z kolei "Bransoleta królowej" Emanuela z Lešehradu opowiada o poszukiwaniach tajemniczego klejnotu - talizmanu rodów królewskich Francji, który niegdyś należał podobno do samej królowej Kleopatry. Gdybym był tylko twoim snem. Rozdział zdominowany przez teksty Jakuba Demla. Historie na pograniczu rzeczywistości i ułudy, często zabierające nas w mistyczny świat majaków i bogatej wyobraźni. Zajrzawszy z bliska w twarz śmierci. Ta część antologii zaczyna się naprawdę mocnym tekstem - mowa o opowiadaniu Josefa Šlejhara pt.: "Skąpiec". Tytułowy bohater zrobi wszystko, by tylko ocalić swój dobytek przed zbliżającą się zarazą. Nie zawaha się i nie cofnie przed niczym... "Anioł śmierci" Josefa Müldnera to z kolei ciekawa rozmowa bohaterki ze Śmiercią. I nie uleczy się boleść serca mego. Część ostatnia, zawierająca opowieści łączące grozę i miłość - tą niespełnioną lub straconą - w każdym razie nieszczęśliwą. "Kościotrup pod podłogą" Václava Krameriusa, "Pusty fotel" Karela z Semčic, czy "Helena Marna" Ladislava Klímy - każdy z tych tekstów niesie ze sobą miłość, smutek i grozę - połączone w naprawdę smakowity sposób.

Zdawać by się mogło, że wydarzenia poszczególnych opowieści rozgrywać się będą w Czechach, tymczasem kolejne opowiadania noszą nas po całej Europie, zatrzymując się we Włoszech, we Francji, albo w Niemczech, nie omijając oczywiście ojczyzny autorów tekstów. W pewnym momencie wędrujemy nawet do Japonii z czasów świetności samurajów. Także tematyka jest różnorodna, bo obok dobrze znanych opowieści o duchach znajdujemy też wnikliwe studia ludzkiego okrucieństwa, urojenia, potwory, czy senne majaki. O ile Czechy znane są z dobrej literatury (Hrabal, Hašek, Kafka, Havel) - to nie spodziewałem się, że czesi zaskoczą mnie opowieściami grozy na tak wysokim poziomie. "Czas i śmierć" to wyjątkowa pozycja na naszym rynku horroru. Rzadko zdarza się trafić na antologię pochodzącą z naszej części Europy, przepełnioną tekstami o tak umiejętnie zbudowanym klimacie, charakteryzującymi się bogatym, plastycznym językiem i niebanalnymi pomysłami na fabułę. Nie znajdziemy tu co prawda "mocnej" grozy i pewnie część czytelników będzie narzekała, że to tylko lekki horror... Warto jednak zagłębić się w kartach tej książki - bo drugiej szansy na tak przyjemną lekturę możecie nie mieć przez długi czas.

tytuł opowiadania tytuł oryginalny cykl autor przekład
Anioł Śmierci Anděl smrti Josef Müldner J. Bukowski
Apostoł Apostol Jan Weiss Andrzej Czcibor–Piotrkowski
Bransoleta królowej Královnin náramek Emanuel Lešehrad Jan Stachowski
Czas i śmierć Ladislav Klíma Jacek Baluch
Dom Fausta Faustův dům Alois Jirásek J. Bukowski
Głowa bonzy Bonzová hlava Joe Hloucha Andrzej Sławomir Jagodziński
Helena Marna Helena Marna Ladislav Klíma C. Dmochowska
Historia prawdziwa zdarzona w Postmortalii Skutečná událost sběhnuvší se v Postmortalii Ladislav Klíma Andrzej Sławomir Jagodziński
Jak będzie po śmierci Jak bude po smrti Ladislav Klíma Jan Stachowski
Kościotrup pod podłogą Kostlivec pod podlahou Václav Rodomil Kramerius Jacek Illg
Metamorfoza Jakub Deml Andrzej Sławomir Jagodziński
Noc Jakub Deml Andrzej Sławomir Jagodziński
Piotr Petr Josef Müldner J. Bukowski
Pod Czerwonym Smokiem U červeného draka Josef Jiří Kolár Andrzej Sławomir Jagodziński
Próba stworzenia typu idealnej powieści krwi Josef Váchal Jacek Baluch
Przedstawienie o zmierzchu Představení v soumraku Jan Opolský Jacek Illg
Pusty fotel Prazdná lenoška Karel Švanda ze Semčic Andrzej Sławomir Jagodziński
Sen Sen Karel Hynek Mácha Andrzej Sławomir Jagodziński
Sen Sen Ladislav Klíma Andrzej Czcibor–Piotrkowski
Skamieniali ludzie Zkamenělí lidé Emanuel Lešehrad Jan Stachowski
Skąpiec Josef Karel Šlejhar Andrzej Sławomir Jagodziński
Spowiedź grafomana Arthur Breiský Andrzej Sławomir Jagodziński
Śmierć Salome : Smrt Salomina Jiři Karásek ze Lvovic Andrzej Sławomir Jagodziński
Światłość wiekuista Jakub Deml Andrzej Sławomir Jagodziński
Tęczowy punkcik nad głową Duhový bod nad hlavou Jakub Arbes J. Bukowski
W poprzednim życiu V minulém žití Karel Babánek J. Bukowski
Wampir Vampýr Jan Neruda Andrzej Sławomir Jagodziński
Wiersz prozą Arthur Breiský Andrzej Sławomir Jagodziński
Wóz Richard Weiner Andrzej Czcibor–Piotrkowski
Z perspektywy wieczności Jiří Mahen Andrzej Sławomir Jagodziński
Żelazna koszula Železná košile Václav Rodomil Kramerius Jacek Illg


Źródło

  • [1] Horror On Line
Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Narzędzia
Pomoc
Szablony