Dąb

Z encyklopediafantastyki.pl
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
LEKSYKON FANTASTYKI
fiction
Charlesworth E., Denson J., Loudon J. C., Magazine of natural history and journal of zoology, botany, mineralogy, geology and meteorology, London 1829.
DĄB — w wierzeniach święte drzewo.

Nazwa

Dwa indoeuropejskie rdzenie dały początek nazwom dębu *aigs oraz *perkus. Pierwsza forma oznaczająca dąb pojawia się w germańskim *aiks, staroislandzkim eik, daje początek staroangielsku ac, a następnie angielskiemu oak, starogermańskiemu eih i germańskiemu eiche. Drugi z rdzeni pojawia się w słowiańskich i bałtyjskich imionach bóstw — Peruna oraz Perkuna, a także jest związany z łacińską nazwą dębu quercus. W starożytności nazwę druidów wywodzono od dębu. Pamięć o dębie zachowała się także w germańskim imieniu Fjörgyn, matki boga Thora w mitologii skandynawskiej.

Miejsce

Miejsca, gdzie rosły dęby otaczano świętością. Święte dęby rosły między innymi w Dodonie, święty dąb Trzygłowa miał według źródeł znajdować się w Szczecinie.

Rodowód

Specjalny gatunek dębu o wiecznie, nawet zimą, zielonych liściach, rósł na terenie południowej Europy, co tym bardziej przydawało temu drzewu świętości.

Charakterystyka

Dąb jako drzewo łapiące pioruny był łączony z gromowładnym bogiem nieba. Jako taki uchodził za jego epifanię w wierzeniach Greków, Rzymian, Celtów, Słowian i Germanów. W dębie zamieszkiwał więc i objawiał się grecki Zeus, rzymski Jupiter, u Słowian i Bałtów Perun oraz Perkun, u Germanów bóg Donar, odpowiednik nordyckiego Thora, który również związany był z dębem. U Słowian najstarszy dąb w lesie uchodził za siedzibę bóstwa. Z tego powodu dęby stanowiły centrum świętego obszaru bądź wokół nich wyznaczano obszar święty. Dąb uosabiał siłę i niezniszczalność. Wiązano go z aspektem męskim i jako taki był źródłem płodności.

W starożytnej Grecji z szumu liści świętych dębów w Dodonie, ośrodku kultu Zeusa, przepowiadano przyszłość. W Rzymie pod dębem składano wojenne trofeum dla boga, wieńcami dębowymi przystrajano głowy tych, którzy zasłużyli się dla państwa. Dąb płonął w świątyni Westy. Był także świętym drzewem dla Celtów. Według przekazu Pliniusza to na świętym dębie rosła jemioła wykorzystywana przez druidów w ich obrzędach. Zarówno u Słowian jak i Rzymian dąb pojawia się w mitach kosmogonicznych jako pierwsze drzewo, być może w funkcji axis mundi, osi świata. Dąb i jego owoce znalazł także zastosowanie w medycynie ludowej.

Dąb w fantastyce

Pojawia się w serialu Pamiętniki wampirów (The Vampire Diaries).

Literatura

  • Kaczor I., Kult drzew w tradycji mitologicznej i religijnej starożytnych Greków i Rzymian, [w:] „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, nr. 3, Łódź 2001.
  • Macioti M. I., Mity i magie ziół, Kraków 2006.
  • Rotter L., Rośliny - symbole, inspiracje czy pokarm : znaczenie roślin w kulturze ludowej, [w:] Znak, symbol a ritual v tradiciach a prejavoch l’udovej zboznosti, Presov, 2013, s. 121-140.
  • Manfred L., Przesłanie symboli w mitach, kulturach i religiach, Warszawa 2011.
  • Leksykon symboli, pod red. Jarosiński R., Warszawa 1991.
  • Botheroyd S.; Botheroyd P., Słownik mitologii celtyckiej, Katowice 1998.
  • Forstner D., Świat symboliki chrześcijańskiej, Warszawa 1990.
  • Urbańczyk S., Religia pogańskich Słowian, Kraków 1947.
  • Ellis, Peter Berresford, Druidzi, Warszawa 1998.

(aut. Izabela Ozga)

Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Narzędzia
Pomoc
Szablony