Kobold

Z encyklopediafantastyki.pl
(Przekierowano z Kategoria:Kobold)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
LEKSYKON FANTASTYKI
fiction

KOBOLD – duch zamieszkujący kopalnie i strzegący skarbów. Na Śląsku ślady tego wierzenia przetrwały w postaci Skarbnika znanego także jako bezimienny On.

Rodowód kobolda

Postać kobolda pochodzi z mitologii germańskiej, a konkretniej z niemieckiego folkloru. Sama nazwa odnosi się też do duchów domowych, rodzaju skrzatów od których prawdopodobnie wywodzi się kobold. W tym znaczeniu etymologia wskazuje na kobewald , opiekuna domu. Słowo kobold wiąże się jednakże także z kobaltem, ogólną nazwą jaką górnicy określali bezwartościowe metale oraz minerały. Śląski skarbnik bierze się z kolei od prasłowiańskiego słowa, oznaczającego skarb.

Kobold w folklorze niemieckim

Edmund H. Garrett , Louise Imogen Guiney Brownies and bogles 1888
Koboldy były karłowate i brzydkie. Zamieszkiwały głęboko pod ziemią, w kopalniach. Według tradycji strzegły złóż metali, szczególnie złota i srebra. Gromadziły je, niekiedy kradnąc ludziom, którzy na miejscu cennych złóż zastawali bezwartościowy kobalt. Koboldy były duchami złośliwymi, szkodzącymi ludziom. Ich wrogie usposobienie do ludzi nieraz stanowiło śmiertelne niebezpieczeństwo dla tych ostatnich. Bywały jednak i takie sytuacje, kiedy koboldy okazywały człowiekowi przychylność a nawet pomoc z sobie tylko znanych powodów.

Skarbnik śląski

JNL, Wikipedia Commons
Postać śląskiego skarbnika jest prawdopodobnie złożeniem kilku różnych duchów, zamieszkujących kopalnie. Te zazwyczaj karłowate istoty bądź to szkodziły ludziom bądź też, przeciwnie, bywały człowiekowi przychylne, pomagając mu w pracy i ostrzegając przed niebezpieczeństwem. Sam skarbnik był duchem kopalni. Przybierał postać człowieka bądź zwierzęcia. Jako człowiek miał być sztygarem o długiej, siwej brodzie, który w dłoni dzierżył lampę. Natomiast postaci zwierzęce skarbnika mogły być różne, często jest to mysz. Od XVII wieku skarbnik przejął wiele cech charakterystycznych dla wyobrażenia diabła.

Skarbnik jako duch kopalni zwracał szczególną uwagę na pracę górników. I tak mógł być z jednej strony pomocny, dla tych pracowitych i uczciwych a ukarać tych, którzy jego zdaniem byli zbyt leniwi, skąpi bądź w jakiś inny sposób nieuczciwi. Podobno skarbnik pomagał w pracy, ukazując się osobiście bądź pod postacią myszy ostrzegał przed niebezpieczeństwem, wskazywał miejsca gdzie złoża minerałów były bogate. Innym znów razem prowadził górnika na manowce, tak, że nigdy więcej nie znalazł drogi powrotnej. Górnicy wierzyli, że znajomość ze skarbnikiem, którą według legend miał niekiedy proponować, nigdy nie kończyła się dobrze. Skarbnik był także panem miejsca do którego odchodziły dusze górników, którzy zginęli podczas pracy w kopalni.

Literatura

  1. K. Martin, Wierzenia i przesądy górnicze jako nieformalny kodeks pracy,
  2. L. Pełka, Polska demonologia ludowa, Warszawa 1987.
  3. J. Bartmiński, Słownik stereotypów i symboli ludowych, Lublin 1996.
  4. W. Kopaliński, Wielki multimedialny słownik Władysława Kopalińskiego [CD-ROM].
  5. Encyclopedia Mythica, dostępne[on-line] http://www.pantheon.org/.
  6. Encyclopedia Britannica, dostępne [on-line] http://www.britannica.com/.
  7. J. L. Barcelo, Czarna magia w XX wieku, Warszawa 1991.
  8. A. Szrejter, Mitologia germańska, Warszawa 1997.

(aut. Izabela Ozga)

Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Narzędzia
Pomoc
Szablony