Leszczyna

Z encyklopediafantastyki.pl
(Przekierowano z Kategoria:Leszczyna)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
LEKSYKON FANTASTYKI
fiction
Martin Cilenšek, Naše škodljive rastline, 1892.
LESZCZYNA — w historii kultury święte drzewo.

Charakterystyka

Leszczyna była świętem drzewem dla Celtów, Germanów oraz Słowian.

U Celtów leszczynę wykorzystywali druidzi z jej gałęzi sporządzając magiczne różdżki. W mitologii dziewięć leszczynowych drzew rosło nad studnią wiedzy Segais, znaną także studnią Conla, a następnie, kiedy na skutek złamania zakazu przez Boann woda ze studni przelała się i zamieniła w rzekę Boyne, nad samą rzeką. Znaczenie miały także orzechy leszczyny. W przytoczonej opowieści wpadają do wody, a każdemu kto je spożyje niosą mądrość. Jedna z postaci mitologii celtyckiej — Mac Cuill — zawdzięcza swoje imię leszczynie, oznacza ono dosłownie „Syna leszczyny”. Leszczynowe drzewa, choć nie tak popularne jak jabłonie, miały również rosnąć na tamtym świecie, szczególnie na legendarnych Wyspach Szczęśliwych. Jedna z liter druidzkiego alfabetu, ogmy, odpowiadająca C, nosi nazwę od leszczyny (coll).

U Germanów leszczynowych gałęzi używano podczas kultowej czynności wyznaczania granic danego obszaru. Było to pole wyznaczone na walkę bądź miejsce przeznaczone do wydawania sądów podczas thingu, czyli zgromadzenia. Cztery leszczynowe gałęzie osadzano na czterech rogach takiego pola. Jako oznaczenie granicy pola walki pojawia się na przykład w Eddzie Poetyckiej w opowieści o Helgim i Hrodmarze. Ponadto leszczyna u Germanów wiązała się z burzą. Wiązano ją z bogiem Thorem.

W folklorze Słowian leszczyna chroniła przed burzą, a konkretniej piorunami. Z tego powodu jej gałęzie wtykano w różne miejsca w domu, gałązki zatykano na granicy pól, po jednej na każdą stronę świata. Serbowie uważali leszczynę za drzewo rosnące w Raju. Według jednej z interpretacji leszczyną miało być orzechowe drzewo rosnące w Szczecinie, to święte drzewo wspomniane zostało w Żywocie św. Ottona. Wreszcie, zgodnie z ludowymi wierzeniami, za pomocą leszczyny rozpalono pierwszy ogień na świecie. Jako taka służyła również do rozpalania nowego, oczyszczającego ognia. Leszczyna pojawia się w legendzie o Przemyśle, założycielu czeskiej dynastii Przemyślidów. Zgodnie z nią Przemysł poganiał nią woły różnobarwnej maści, a następnie zatknął ją w ziemię i leszczyna zakwitła, co w legendzie stanowi wróżbę. W Polsce leszczynę wplatano w dożynkowy wieniec.

Wywodząca się z mitologii celtyckiej tradycja magicznej różdżki sporządzonej z leszczyny przetrwała starożytność. W folklorze używano jej do odnalezienia złota bądź źródła wody.

Motyw leszczyny przetrwał także w baśniach. W Kopciuszku braci Grimm gałązka leszczyny, podarowana dziewczynce przez ojca i zasadzona na grobie matki ma cudowne właściwości.

Literatura

  • Macioti M. I., Mity i magie ziół, Kraków 2006.
  • Botheroyd S.; Botheroyd P., Słownik mitologii celtyckiej, Katowice 1998.
  • Pietrzak E., Historyczne spojrzenie na mistyczne związki ludzi z drzewami, [w:] „Maska. Roślina”, nr. 27/2015.
  • Kowalik A., Kosmologia dawnych Słowian, Kraków 2004.
  • Gieysztor A., Mitologia Słowian, Warszawa 1986.
  • Strzelczyk J., Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian, Poznań 1998.
  • Leksykon symboli, pod red. Jarosiński R., Warszawa 1991.
  • Ellis, Peter Berresford, Druidzi, Warszawa 1998.
  • Edda Poetycka, Wrocław 1986.
  • Cetwiński M.; Derwich M., Herby, legendy, dawne mity, Wrocław 1989.
  • Kempiński A. M., Ilustrowany leksykon mitologii Wikingów, Poznań 2003.
  • Sentier E., Trees of the Goddess, Winchester 2014.
  • Cunningham S., Cunningham’s Encyclopedia of magical herbs, 2000.
  • (aut. Izabela Ozga)
Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Narzędzia
Pomoc
Szablony