Nocnica

Z encyklopediafantastyki.pl
(Przekierowano z Kategoria:Nocnica)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
LEKSYKON FANTASTYKI
fiction

NOCNICA - zwany także płaczką demon z mitologii słowiańskiej powstały z duszy człowieka zmarłego. Miał straszyć nocą dzieci. Na skutek zatarcia się pierwotnych wyobrażeń demon ten bywał utożsamiany z duszą człowieka żyjącego – zmorą. Nocnicą nazywano także niekiedy pokutującą duszę, zwodzącą nieostrożnych wędrowców na manowce.

Nocnica szczypała i straszyła dzieci, doprowadzając je do płaczu. Sprowadzała zły sen. Była także odpowiedzialna za bóle piersi u matek.

Tradycja ludowa znała oczywiście różne sposoby na obronę przed tym demonem. Jednym z nich było zaklinanie zmory słowami „Zaże, zaże, zażyczki weźcie memu dziecku nocnicki”. Z czasem pojawiły się różne warianty tej formuły min. „Zorze, zorzyczki, odejmijcie mojemu dziecku morzyczki, odejmijcie od niego płakanie, wzdychanie a dajcie mu dobre wyspanie”. Innym sposobem obrony przed nocnicami były zakazy związane z zachodem słońca jako porą szczególnie groźną dla dzieci. I tak po zachodzie słońca nie należało ani prać ani suszyć pieluch a zdejmować można je było dopiero dnia następnego. Folklor znał również rytuał ochronny, który miał przegonić nocnicę. Matka z dzieckiem siadała w oknie bądź stawała w progu, a chłopiec obiegał domostwo. Zadawszy pytanie o nocnice i otrzymawszy od matki odpowiedź twierdzącą przeganiał je, wypowiadając odpowiednie słowa.

Jako dusze pokutujących nocnice pojawiały się w postaci ogników. Niekiedy wskazywano tutaj na konkretne dusze – dziewczyn, które zmarły między zapowiedzią a swoim ślubem. Nocnice szczególnie upodobały sobie mokradła i jesień. Zwodziły nieostrożnych wędrowców na manowce. Chlapały ich wodą i posypywały piaskiem. Ich ofiarą padać mieli zwłaszcza ludzie pijani. Niebezpiecznie było także gwizdać, szydzić z nocnic, pluć czy rzucać w ich stronę kamieniami.

Literatura

  1. U. Lehr, Wierzenia w istoty nadzmysłowe, w: „Etnografia Polska”, t. 28, 1861.
  2. B. Baranowski, W kręgu upiorów i wilkołaków, Łódź 1981.
  3. J. Bartmiński, Słownik stereotypów i symboli ludowych, Lublin 1996.
  4. K. Moszyński, Kultura ludowa Słowian, cz. II, z. 1, Kraków 1934.
  5. A. Podgórscy, Wielka księga demonów polskich: leksykon i antologia demonologii ludowej, Katowice 2005.
  6. P. Leonard, Polska demonologia ludowa, Warszawa 1987.

(aut. Izabela Ozga)

Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Narzędzia
Pomoc
Szablony