Materia i wartości. Neolukrecjanizm Stanisława Lema

Z encyklopediafantastyki.pl
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Materia i wartości. Neolukrecjanizm Stanisława Lema

Paweł Okołowski

Materia i wartosci.jpeg
Język oryginału polski
Forma Książka krytycznoliteracka
I wydanie polskie 2010
Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego
ISBN 978-83-235-0664-5

W niniejszej pracy, aspirującej do miana filozoficznej monografii, pogląd na świat Stanisława Lema uchwycony został na tle klasycznych w filozofii stanowisk i przedstawiony jako neolukrecjanizm. Człowiek jawi się w nim, jak u Lukrecjusza, jako emanacja Kosmosu. Dla obu tych posępnych racjonalistów, których dzielą dwa tysiąclecia, centralnymi kategoriami metafizycznymi są atom i przypadek, a rozumstanowi najgłębszą zagadkę, ale też jedyną pociechę. W odróżnieniu od Rzymianina, choć w duchu jego De rerum natura, przepojony chrześcijańską kulturą Lem mógł intelektualnie stawić czoła potędze nauki, zwłaszcza najnowszej. Nikt przed nim nie objaśnił tak dobitnie ludzkiego sensu jej dokonań

"Wielkość Lema i jego myśli - dowodzi Okołowski - polega na tym, że właściwie nie należy do konkretnych czasów, że ma wymiar ponadczasowy, klasyczny, że odsyła do samych źródeł i korzeni refleksji człowieka nad światem - a więc do filozofii starożytnej. Dochodzimy w ten sposób do kluczowe­go miejsca interpretacji Okołowskiego - iż filozofia Lema jest pokrewna myśli Lukrecjusza, że jest neolukrecjanizmem, że Lem to współczesny Lukrecjusz [...]. O ile wiem, ów pomysł interpretacyjny Okołowskiego jest całkowicie autorski, orygi­nalny, zaświadczający o prawdziwie filozoficznej inwencji autora pracy. Wydaje się również (i także na tym polega jego zaleta) niezwykle trafny, odkrywczy, a zarazem w swej odkrywczości naturalny, prosty i elegancki". (z recenzji Janusza Dobieszewskiego).

Spis treści

  • I. Życie i dzieło Stanisława Lema. Główne idee
  • Rozdział 1. Sylwetka filozofa i pisarza
  1. Życie
  2. Twórczość
  3. Osobowość
  • Rozdział 2. Główne idee filozoficzne: filozofia człowieka
  1. Teza główna: determinizm społeczny
  2. Asymetria dobra i zła
  3. Dewastacja kultury
  4. Natywizm antropologiczny
  5. Antropologiczny manicheizm
  6. Paulinizm antropologiczny i religijność
  7. Naturalizm: istota języka i Lema
  8. Prawda, antropologia wiedzy, empiryzm
  9. Racjonalizm, o fenomenach psi, socjologia wiedzy
  10. Koneksje ideowe, literatura o Lemie i miejsce Lema w filozofii
  • II. Lem a Lukrecjusz: paralelizm osobowości
  • Rozdział 1. Dwie manifestacje ducha
  1. Neolukrecjanizm bezwiedny
  2. Rzym Lukrecjusza a wiek XX
  3. Epikurejski izolacjonizm
  4. Epikurejski patriotyzm
  5. Mizantropia i pesymizm
  6. Miłość do prawdy
  7. Ascetyczny hedonizm
  8. Antyreligijność i apologetyka religii
  9. Erotyka
  10. Artyzm i styl
  • Rozdział 2. Dwa kulturowe echa: reakcja antylukrecjańska i ostracyzm wobec Lema
  • III. Filary systemu neolukrecjańskiego
  • Rozdział 1. Kosmologia
  1. Metafizyczny atomizm. Tworzywo świata
    1. O metafizyce
    2. Atomizm Lukrecjusza
    3. Idea parenklizy
    4. Teza atomizmu logicznego
    5. Lem a atomizm nowożytny
    6. Fizyka atomu
    7. Lem a dwudziestowieczna fizyka
    8. Atomizm Lema
    9. Ontologia atomistyczna
  2. Kazualizm. Mechanizm świata
    1. Ewolucjonizm kosmologiczny Lukrecjusza
    2. Zasada determinizmu i zasada kauzalizmu. Mechanicyzm
    3. Lema kategoria przypadku
      1. Matematyczne pojęcie przypadku i teoria chaosu
      2. Filozoficzne pojęcie przypadku
    4. Kosmologia naukowa
    5. Kosmogeneza według Lema
  • Rozdział 2. Ewolucjonizm
  1. Ewolucja biologiczna i neodarwinizm
  2. Dzieje życia na Ziemi
  3. Antropogeneza w świetle poglądów Lema
  4. Przypadek w procesach kulturowych („ewolucja" kultury)
  • Rozdział 3. Antropologia atomistyczna z noologią
  1. Lukrecjańska i neolukrecjańska teoria duszy
    1. Materialność i wolność duszy według Lukrecjusza
    2. Labirynt wolności. Dwie koncepcje wolnej woli u Lema: przyrodnicza i społeczna
    3. Transcendentalna koncepcja wolnej woli. Próba uchwycenia istoty wolności w Masce
    4. Dusza w ujęciu Lema i jego filozofia mózgu
    5. Lema krytyka teodycei
  2. Paradoks wskrzeszania z atomów
    1. Paradoks z Dialogów
    2. Atomowe kopie osób u Lema i u Lukrecjusza
    3. Odrzucenie naturalistycznej doktryny wskrzeszania
    4. Widmo klonowania
  3. Noologia skończona Lema
    1. Inne rozumy i prawo Plotyna
    2. Topozofia Golema. Lemowa definicja rozumu
    3. Rozum a sztuczna inteligencja. Golem A
    4. Rozumność a osobowość. Golem B
  4. Dwie religie materializmu: Lukrecjusz i Lem
    1. O eschatologii i o Lema stosunku do śmierci
    2. Nadzieja lukrecjańska
    3. Śmiercioznośna nadzieja u Lema
    4. O soteriologii i szczególnym zadaniu epikureizmu
    5. O soteriologii oraz ateizmie
  • Zakończenie
  • Aneks: Zmagania z Lemem
  • Empiria kontra kultura według Stanisława Lema
  • Antropologia zła w Prowokacji Lema
  • Zło w naturze ludzkiej według Lema
  • Futurologia Lema
  • Filozofia Lema
  • Summary
  • Bibliografia
  • Indeks osób
  • Indeks rzeczowy
Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Narzędzia
Pomoc
Szablony