Palę Paryż

Z encyklopediafantastyki.pl
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Palę Paryż

Bruno Jasieński

Pale paryz0.jpeg
Język oryginału polski
Forma Powieść
I wydanie polskie 1931
Wydawca Towarzystwo Wydawnicze "Rój"

Powieść Palę Paryż - alegoryczna metafora przyszłości - była odpowiedzią na katastroficzne prognozy filozofów, socjologów i literatów (Spengler, Bierdiajew, Northrop, Ortega y Gasset; w Polsce: Znaniecki, Zdziechowski); wywołane głębokimi zmianami ekonomicznymi, kulturowymi, demograficznymi u progu XX wieku (tragedia I wojny światowej, kolejne kryzysy gospodarcze, powstanie Kraju Rad). Książka Paula Moranda Palę Moskwę stanowiła kolejne ogniwo w serii wielkich pamfletów politycznych, narastającej fali oskarżeń literackich: od utworów Ilji Erenburga, Stanisława Ignacego Witkiewicza, Romana Jaworskiego - aż sensacyjne czytadła ostrzegające przed „żółtym" i „czerwonym niebezpieczeństwem", popularne powieści Stefana Barszczewskiego, Wacława Niezabitowskiego, Edmunda Krugera.

W trzyczęściowej alegorii historycznej opisuje Jasieński narodziny nowego porządku społecznego, demaskuje prawdziwe oblicze mitów głoszących niemożność dalszego tworzenia wartości kulturowych. Epidemia dżumy, wywołana umyślnie przez proletariusza paryskiego, dziesiątkuje ludność stolicy, która zostaje otoczona szczelnym kordonem wojsk. Wewnątrz utopijnej enklawy powstają zalążki nowych systemów społecznych wzorowane na znanych strukturach socjalnych: rodzaj komun 0 społeczno-narodowościowym charakterze (monarchia rosyjska, tymczasowa republika żółtych, gmina żydowska, królestwo trustu anglo-amerykańskiego etc). W kolejnych scenach i odautorskich charakterystykach przybliżających sylwetki bohaterów sprawdza Jasieński rzeczywistą przydatność różnych systemów ideologicznych, demaskuje popularne sądy i rozpoznania dwudziestolecia. I tak np. ukazuje nikczemność środowiska emigracji rosyjskiej (postać rotmistrza Sołomina), prawość moralną komunistów chińskich, internacjonalizm postaw Czerwonej Gwardii (w tym kapitana Jacquesa Lassala, który podejmuje straceńczą wyprawę holownikiem w poszukiwaniu żywności dla mieszkańców Paryża, przypłacając to życiem). Ideę dyktatury proletariatu uosabia w powieści Jasieńskiego trzydziestotysięczny tłum więźniów politycznych, który wylęga na ulice w czwartym dniu epidemii i formuje początki nowego państwa komunistycznego.

Przez dwa lata mieszkańcy Paryża (korzystając z nowych zasobów wody) utrzymują w niepewności Europę co do rzeczywistych losów stolicy. Kiedy rządy Anglii, Francji i Polski wypowiadają wojnę ZSSR, proletariat całego kontynentu proklamuje strajk powszechny, a społeczność Paryża wzywa do przekształcenia wojny imperialistycznej w domową. Powieść Jasieńskiego, nacechowana żywym, emocjonalnym stosunkiem do tematu, w którym znać jeszcze echa futurystycznych eksperymentów językowych, jest przede wszystkim środkiem do przedstawienia tez ideologicznych.

Lp. rok wydania okładka informacja przekład
1 1931 Pale paryz0.jpeg



2 1957 Pale paryz57.jpeg Wydawca: PIW



3 1974 Pale paryz.jpeg Wydawca: Czytelnik
oprawa twarda


4 2005 Pale paryz2.jpeg Wydawca: Jirafa Roja
wydanie zawiera również "Palę Moskwę" Paula Moranda



Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Narzędzia
Pomoc
Szablony