Golem - Historia wersji

I.ozga o 10:59, 28 lut 2014

2014-02-28T10:59:45Z

I.ozga o 10:57, 28 lut 2014

2014-02-28T10:57:48Z

I.ozga o 21:04, 16 lut 2014

2014-02-16T21:04:15Z

I.ozga o 15:26, 27 lut 2013

2013-02-27T15:26:50Z

I.ozga o 12:54, 20 gru 2012

2012-12-20T12:54:40Z

I.ozga: Utworzył nową stronę „{{Leksykon |typ=fiction }}'' Mikoláš Aleš, Rabin Loew i Golem'', 1899'''GOLEM''' – znana z tradycji żydowskiej ożywiona is...”

2012-10-14T10:58:57Z

Utworzył nową stronę „{{Leksykon |typ=fiction }}'' Mikoláš Aleš, Rabin Loew i Golem'', 1899'''GOLEM''' – znana z tradycji żydowskiej ożywiona is...”

Nowa strona

{{Leksykon
|typ=fiction
}}[[Plik:Golem.png|300px|thumb|left|'' Mikoláš Aleš, Rabin Loew i Golem'', 1899]]'''GOLEM''' – znana z tradycji żydowskiej ożywiona istota, ulepiona z gliny.

Nazwa golem bierze się z hebrajskiego ''golem'' i pojawiła się po raz pierwszy w Biblii żydowskiej w Psalmie 139:16 w znaczeniu ''nieukształtowanej masy, embrionu''. Z kolei słowo ''golem'' bierze swój początek od hebrajskiego rdzenia ''gimel-lamed'', który dał początek także pokrewnemu golemowi terminowi, mianowicie ''galam'', oznaczającemu ''zwijanie, sprowadzanie czegoś do postaci embrionalnej''.

Pojawiająca się w jednym miejscu w Biblii żydowskiej wzmianka o golemie została rozwinięta w Talmudzie, gdzie pojawia się pierwszy opis stworzenia takiej istoty a za pierwszego golema uznaje się Adama na pewnym etapie tworzenia go przez Boga. Problematykę związaną z tworzeniem golema szeroko podjęła kabała. Odtąd podstawą wiedzy stał się traktat Sefer Jecira (Księga Stworzenia), starożytny, mistyczny tekst, dotyczący stworzenia świata za pomocą kombinacji liter boskiego języka. Pierwsza popularna legenda o golemie pojawia się wraz z rabinem Jehudą Löw ben Bezalelem w XVI wieku. Natomiast w XIX wieku, dzięki Jakubowi Grimm, temat golema wychodzi poza krąg judaizmu.

Akt tworzenia golema naśladował akt boski. Polegał na transmutowaniu materii nieożywionej w ożywioną istotę obdarzoną duszą. Golem był więc formowany bądź to z gliny bądź z mułu. Następnie przy pomocy inkantacji powoływano golema do życia a przez wypisanie na czole świętego słowa nadawano mu duszę. Dusza golema była zawsze najniższą duszą, duszą witalną (nefesz), ale nigdy duszą (neszama). Natomiast inkantacja była niewypowiedzianym, tajemnym imieniem Boga na które składała się jedna z 221 bądź 231 kombinacji 22 literami alfabetu hebrajskiego. Z kolei na czole wypisywano słowo emet, które oznaczało prawdę. W późniejszej tradycji zamiast wypisywać słowo na czole umieszczano je pod językiem golema. Tylko język hebrajski miał tutaj moc magiczną, ponieważ był najbliższy świętemu językowi. Święty język był według kabały językiem tworzenia (szemot), w którym wypowiedzenie danego słowa równało się stworzeniu. Był też językiem rajskim (szemot), ponieważ Adam posługiwał się nim w Raju, nadając imiona wszelkim bytom. Tworzenie golema było w tradycji mistycznej próbą przeniknięcia tajemnicy stworzenia.

Golem był więc istotą niedoskonałą. Ponieważ nie posiadał duszy (neszama) nie mógł mówić a więc brak mu było też właściwej człowiekowi umiejętności posługiwania się rozumiem. Teksty mówią o golemach jako o istotach bezwolnych, które miały służyć swoim panom bądź to obrony bądź jako słudzy. Jednak z czasem ich siła wymykała się spod kontroli i stawały się niebezpieczne nawet dla swoich twórców.

Stworzenie golema prędzej czy później prowadziło do jego zniszczenia. Można było to zrobić wymazując pierwszą literę (alef) w słowie prawda (emet). Zmieniało to znaczenie słowa prawda na śmierć (met) a tym samym unicestwiało golema. Późniejsza tradycja mówi także o wyjęciu zapisanej inkantacji spod języka golema.

Umiejętność tworzenia golemów posiadał podobno Abraham. Natomiast jednym z najsłynniejszych twórców golemów był żyjący w XVI wieku rabin Jehuda Löw ben Bezalela. Przeszedł on do legendy. Rzecz działa się w Pradze. Rabin stworzył golema w obliczu prześladowań narodu żydowskiego. Zniszczył go w momencie, kiedy spełnił swoją rolę – Żydzi nie zostali wygnani z miejsca swojego zamieszkania. Podobno szczątki golema przechowywane są na strychu w jednej z synagog w Pradze jako pamiątka po tamtym wydarzeniu i mają być na powrót użyte w momencie gdyby Żydów spotkało zagrożenie.

==Golem w fantastyce==
Golem występuje w dziewiątym tomie cyklu [[Xanth]] [[Piers Anthony | Piersa Anthony’ego]]. Pojawia się w powieści [[Andrzej Sepkowski | Andrzeja Sepkowskiego]] [[Czas golema]] a także w [[Trylogia husycka | trylogii husyckiej]] [[Andrzej Sapkowskiego | Andrzeja Sapkowskiego]] [[Boży bojownicy]], [[Lux perpetua]]. Znajdziemy go u [[Andrzej Pilipiuk | Andrzeja Pilipiuka]] w [[Księżniczka | Księżniczce]] oraz opowiadaniu [[Weźmisz czarno kure... | Znalezisko]] ze zbioru [[Weźmisz czarno kure...]]. Golema nie brakuje w [[Na glinianych nogach]] i [[Piekło pocztowe | Piekle pocztowym]] [[Terry Pratchett | Terry’ego Pratchetta]]. Golem pojawia się także w filmach, między innymi w amerykańskim serialu [[Z Archiwum X]].

==Literatura==
#M. Krawczyk, ''Golem. Analiza korzeni nowożytnej legendy żydowskiej'', Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007.
#Ł. Trzciński, ''Istnienie hybrydalne. Trzy paradygmaty'', Studia Humanistyczne AGH, tom 9, Kraków 2010.
#J. Sherman, ''Storytelling. An Encyclopedia of Mythology and Folklore'', Nowy York 2011.
#W. Kopaliński, ''Wielki multimedialny słownik Władysława Kopalińskiego'' [CD-ROM].
#''Encyclopedia Mythica'', dostępne[on-line] http://www.pantheon.org/.
#''Encyclopedia Britannica'', dostępne [on-line] http://www.britannica.com/.
#''U.X.L. Encyclopedia of World Mythology'', pod red. R. Parks, J. Stock, K. Hunt, USA 2009.
#J. L. Barcelo, ''Czarna magia w XX wieku'', Warszawa 1991.

(aut. [[Izabela Ozga]])

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{Leksykon
 |typ=fiction
-}}__BEZSPISU__<categorytree mode=all style="float:right; clear:right; margin-left:1ex; border:1px solid gray; padding:0.7ex; background-color:white">Golem (Bibliografia)</categorytree>
+}}__BEZSPISU__<categorytree mode=all style="float:right; width:270px;clear:right; margin-left:1ex; border:1px solid gray; padding:0.7ex; background-color:white">Golem (Bibliografia)</categorytree>
-<categorytree mode=all style="float:right; clear:right; margin-left:1ex; border:1px solid gray; padding:0.7ex; background-color:white">Golem (Filmografia)</categorytree>
+<categorytree mode=all style="float:right; width:270px;clear:right; margin-left:1ex; border:1px solid gray; padding:0.7ex; background-color:white">Golem (Filmografia)</categorytree>
-[[Plik:Golem.png|300px|thumb|left|'' Mikoláš Aleš, Rabin Loew i Golem'', 1899]]'''GOLEM''' – znana z tradycji żydowskiej ożywiona istota, ulepiona z gliny.
+[[Plik:Golem.png|300px|thumb|right|'' Mikoláš Aleš, Rabin Loew i Golem'', 1899]]'''GOLEM''' – znana z tradycji żydowskiej ożywiona istota, ulepiona z gliny.
 Nazwa golem bierze się z hebrajskiego ''golem'' i pojawiła się po raz pierwszy w Biblii żydowskiej w Psalmie 139:16 w znaczeniu ''nieukształtowanej masy, embrionu''.  Z kolei słowo ''golem'' bierze swój początek od hebrajskiego rdzenia ''gimel-lamed'', który dał początek także pokrewnemu golemowi terminowi, mianowicie ''galam'', oznaczającemu ''zwijanie, sprowadzanie czegoś do postaci embrionalnej''.

← poprzednia wersja		Wersja z 15:26, 27 lut 2013
Linia 26:		Linia 26:

	(aut. [[Izabela Ozga]])		(aut. [[Izabela Ozga]])
		+
		+	[[Kategoria: Bestiariusz]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{Leksykon
 |typ=fiction
-}}[[Plik:Golem.png|300px|thumb|left|'' Mikoláš Aleš, Rabin Loew i Golem'', 1899]]'''GOLEM''' – znana z tradycji żydowskiej ożywiona istota, ulepiona z gliny.
+}}__BEZSPISU__<categorytree mode=all style="float:right; clear:right; margin-left:1ex; border:1px solid gray; padding:0.7ex; background-color:white">Golem</categorytree>[[Plik:Golem.png|300px|thumb|left|'' Mikoláš Aleš, Rabin Loew i Golem'', 1899]]'''GOLEM''' – znana z tradycji żydowskiej ożywiona istota, ulepiona z gliny.
 Nazwa golem bierze się z hebrajskiego ''golem'' i pojawiła się po raz pierwszy w Biblii żydowskiej w Psalmie 139:16 w znaczeniu ''nieukształtowanej masy, embrionu''.  Z kolei słowo ''golem'' bierze swój początek od hebrajskiego rdzenia ''gimel-lamed'', który dał początek także pokrewnemu golemowi terminowi, mianowicie ''galam'', oznaczającemu ''zwijanie, sprowadzanie czegoś do postaci embrionalnej''.
@@ Linia 14: / Linia 14: @@
 Umiejętność tworzenia golemów posiadał podobno Abraham. Natomiast jednym z najsłynniejszych twórców golemów był żyjący w XVI wieku rabin Jehuda Löw ben Bezalela. Przeszedł on do legendy. Rzecz działa się w Pradze. Rabin stworzył golema w obliczu prześladowań narodu żydowskiego. Zniszczył go w momencie, kiedy spełnił swoją rolę – Żydzi nie zostali wygnani z miejsca swojego zamieszkania. Podobno szczątki golema przechowywane są na strychu w jednej z synagog w Pradze jako pamiątka po tamtym wydarzeniu i mają być na powrót użyte w momencie gdyby Żydów spotkało zagrożenie.
 ==Literatura==