Tekst źródłowy

{{Leksykon
|typ=fiction
}}<categorytree mode=all style="float:right; clear:right; margin-left:1ex; border:1px solid gray; padding:0.7ex; background-color:white">Morgana Le Fay (Bibliografia)</categorytree><categorytree mode=all style="float:right; clear:right; margin-left:1ex; border:1px solid gray; padding:0.7ex; background-color:white">Morgana Le Fay (Filmografia)</categorytree>[[Plik:Morgana.png|300px|thumb|left|H.J. Ford, Morgan Le Fay casts away the scabbard, ''The Book of Romance'', 1902]]'''MORGANA''' – postać z [[legendy arturiańskie | legend arturiańskich]], znana także jako Morgana le Fay, Morgan, Morgaine, kapłanka i czarodziejka z wyspy [[Avalon]]. __BEZSPISU__  

==Imię==
Przydomek Morgany, Le Fay wskazuje na jej związek z zaświatami. Samo ''morgana'' bierze się od morgan jest słowem walijskim i oznacza ''przybysza z morza'' bądź ''mieszkańca morza''. W późnośredniowiecznych romansach Morgana pojawia się jako ''Fata Morgana''. Imię jej daje początek nazwie fatamorgana. 

==Rodowód==
Postać Morgany sięga celtyckiej tradycji. Wiążę się ją z prastarym kultem Bogini Matki. Jako taka Morgana uważana jest z jednej strony za aspekt bogini śmierci i wojny Morrígan, z drugiej łączy się ją z dającymi życie, Modron i Matroną. 

==Morgana jako kapłanka i czarodziejka==
Morgana pojawia się już u Geoffreya z Monmouth w ''Żywocie Merlina'' (''Vita Merlini''). Jest panią [[Avalon | Avalonu]] i jedną z dziewięciu kapłanek. Według tekstów wulgaty Morgana miała zdobyć swoją wiedzę z książek i od [[Merlin | Merlina]]. Natomiast Thomas Malory twierdzi, że była ona wynikiem wykształcenia jakie odebrała w przyklasztornej szkole. W każdym razie u Geoffreya z Monmouth Morgana jest nie tylko doskonałą uzdrowicielką, ale także posiada zdolność do zmiany własnej postaci. 

==Morgana a panowanie króla Artura==
U Chrétiena de Troyes Morgana zostaje przyrodnią siostrą [[Król Artur | króla Artura]], córką [[Gorlois | Gorloisa]] i [[Igerna | Igerny]]. Teksty wulgaty przedstawiają ją jako nieprzychylną [[Król Artur | królowi Arturowi]], szczególnie zaś miała nienawidzić [[Ginewra | Ginewrę]]. Zmieniający się pod wpływem chrześcijaństwa obraz Morgany czyni z niej złą czarownicę, parającą się czarną magią, która swoją sztukę posiadła podstępem od [[Merlin | Merlina]]. Morgana uwodziła wielu mężczyzn, między innymi bez powodzenia [[Lancelot | Lancelota]]. Miała również więzić niewiernych mężów w specjalnych, magicznych pułapkach w lesie.  W jednej z późniejszych wersji Morgana bierze sobie króla [[Urien | Uriena]] za męża i mają razem syna, [[Owein | Oweina]].  

==Morgana a śmierć króla Artura==
W zgodnie z tradycją zapoczątkowaną przez teksty wulgaty Morgana, w spisku z [[Mordred | Mordredem]], ostatecznie doprowadziła do ujawnienia romansu królowej z [[Lancelot | Lancelotem]]. Według Thomasa Malory’ego miała też ukraść [[Król Artur | królowi Arturowi]] pochwę magicznego miecza [[Excalibur (pojęcie) | Excalibura]] przy pomocy Accalona, swojego kochanka. Odtąd [[Król Artur | król Artur]] był wrażliwy na rany – nie chroniła go już magiczna pochwa. A jednak, w zgodzie z pierwotną wersją Geoffreya z Monmouth, kiedy [[Król Artur | król Artur]] zostaje śmiertelnie zraniony przez [[Mordred | Mordreda]] w bitwie pod Camlan, to Morgana, wraz z towarzyszącymi jej ośmioma kapłankami, zabiera go na wyspę [[Avalon]] by został uleczony. Według późniejszych wersji łącznie kapłanek było trzy, nie dziewięć. Z kolei u Thomasa Malory'ego kapłanki miały zwrócić jakieś ciało i poprosić pewnego pustelnika o jego pochowanie. Nie jest pewne, czy zwłoki należały do Artura.

==Literatura==
#''Mitologie świata. Celtowie'', pod red. J. Kałużna-Ross, Warszawa 2007.
#J. Matthews i C. Matthews, ''Mitologia Wysp Brytyjskich'', Poznań 1997.
#S. Botheroyd, P. F. Botheroyd,  ''Słownik mitologii celtyckiej '', Katowice 1998. 
#J. Gąsowski, ''Mitologia Celtów'', Warszawa 1987. 
#J. Simpson, S. Roud, ''A Dictionary of English Folklore'', Oxford 2000.
#P. Monaghan, ''The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore'', New York 2004.
#J. Sherman, ''Storytelling. An Encyclopedia of Mythology and Folklore'', Nowy York 2011.
#''U.X.L. Encyclopedia of World Mythology'', pod red. R. Parks, J. Stock, K. Hunt, USA 2009.
#W. Kopaliński, ''Wielki multimedialny słownik Władysława Kopalińskiego'' [CD-ROM].
#''Encyclopedia Mythica'', dostępne[on-line] http://www.pantheon.org/. 
#''Encyclopedia Britannica'', dostępne [on-line] http://www.britannica.com/.
#''Online Etymology Dictionary'', dostępne [on-line] http://www.etymonline.com/index.php. 

(aut. [[Izabela Ozga]])

[[Kategoria: Kanon arturiański]] [[Kategoria: Postacie]] [[Kategoria: Czarodziejki]]