Rusałka (pojęcie)
| Linia 3: | Linia 3: | ||
Słowiańskie demony, związane ze światem zmarłych, ukazujące się pod postacią pięknych dziewcząt. Ich nazywa podchodzi od rzymskiego święta ku czci zmarłych, święta róż (łac. ''rosalia''). Rusałki wywodzone bywają od wił, znanych w innych regionach jako samowiły. Było to pierwotne określenie boginki, której przypisywano demoniczną naturę, właściwą rusałkom. Jednak pierwsze kontakty ze światem chrześcijańskim przyniosły wiłom nową nazwę. Od tej pory mówiło się o nich rusałki. Istnieje również teoria, że nazwa ''rusałka'' nie miała nic wspólnego z greckim zapożyczeniem, a więcej z ''rusą'', słowem oznaczającym świetlistość, jasność i wskazującym na Ruś jako ''krainę rusałek''. Na ziemiach Polskich termin rusałka przynależał wyłącznie do książek. Rusałka miała jednak swój odpowiednik w wierzeniach. Prawdopodobnie istoty te zwano boginkami. | Słowiańskie demony, związane ze światem zmarłych, ukazujące się pod postacią pięknych dziewcząt. Ich nazywa podchodzi od rzymskiego święta ku czci zmarłych, święta róż (łac. ''rosalia''). Rusałki wywodzone bywają od wił, znanych w innych regionach jako samowiły. Było to pierwotne określenie boginki, której przypisywano demoniczną naturę, właściwą rusałkom. Jednak pierwsze kontakty ze światem chrześcijańskim przyniosły wiłom nową nazwę. Od tej pory mówiło się o nich rusałki. Istnieje również teoria, że nazwa ''rusałka'' nie miała nic wspólnego z greckim zapożyczeniem, a więcej z ''rusą'', słowem oznaczającym świetlistość, jasność i wskazującym na Ruś jako ''krainę rusałek''. Na ziemiach Polskich termin rusałka przynależał wyłącznie do książek. Rusałka miała jednak swój odpowiednik w wierzeniach. Prawdopodobnie istoty te zwano boginkami. | ||
| − | Piękne, młode i nagie rusałki nosiły na rozpuszczonych włosach jedynie wianki z ziół. Słynęły również z czarujących głosów. Mogły przybierać również postać starych kobiet z obwisłymi piersiami, ale zdarzało się to zdecydowanie rzadziej. W zależności od pory roku związane to z wodą, to z lasem i polami. Jako demony górskie zamieszkiwały tereny skaliste, jako demony wodne bagna, stawy, rzeki i jeziora. Bywały rusałki zwane polnymi, żytnimi i leśnymi. Pojawiać się miały szczególnie podczas nowiu, w dni zaduszne oraz początkiem czerwca a w dawnej Rusi w okresie od dnia św. Trójcy do dnia św. Pawła. Należało wystrzygać się również czwartków. | + | Piękne, młode i nagie rusałki nosiły na rozpuszczonych włosach jedynie wianki z ziół. Słynęły również z czarujących głosów. Mogły przybierać również postać starych kobiet z obwisłymi piersiami, ale zdarzało się to zdecydowanie rzadziej. W zależności od pory roku związane były, to z wodą, to z lasem i polami. Jako demony górskie zamieszkiwały tereny skaliste, jako demony wodne bagna, stawy, rzeki i jeziora. Bywały rusałki zwane polnymi, żytnimi i leśnymi. Pojawiać się miały szczególnie podczas nowiu, w dni zaduszne oraz początkiem czerwca a w dawnej Rusi w okresie od dnia św. Trójcy do dnia św. Pawła. Należało wystrzygać się również czwartków. |
Rusałki wabiły przeważnie młodych chłopców, niejednokrotnie swoimi pięknymi głosami. Ofiara kończyła prosto w odmętach, bądź też była zadręczana zagadkami czy łaskotkami. Zwłaszcza do zagadek rusałki miały mieć szczególną słabość. Mogły także sprowadzić udar słoneczny. Oskarżano je także o podmienianie dzieci w kołyskach na swoje własne, tak zwane odmieńce. Rusałką mogła zostać młoda dziewczyna, samobójczyni, która targnęła się na swoje życie z powodu zdrady ukochanego lub też zmarła zanim wyszła za mąż. Jednak równie dużą szansę miały dusze dzieci nieochrzczonych i utopionych przez matki, a także grzeszników, którzy nie okazali należytej skruchy przez śmiercią. | Rusałki wabiły przeważnie młodych chłopców, niejednokrotnie swoimi pięknymi głosami. Ofiara kończyła prosto w odmętach, bądź też była zadręczana zagadkami czy łaskotkami. Zwłaszcza do zagadek rusałki miały mieć szczególną słabość. Mogły także sprowadzić udar słoneczny. Oskarżano je także o podmienianie dzieci w kołyskach na swoje własne, tak zwane odmieńce. Rusałką mogła zostać młoda dziewczyna, samobójczyni, która targnęła się na swoje życie z powodu zdrady ukochanego lub też zmarła zanim wyszła za mąż. Jednak równie dużą szansę miały dusze dzieci nieochrzczonych i utopionych przez matki, a także grzeszników, którzy nie okazali należytej skruchy przez śmiercią. | ||
Wersja z 18:18, 2 lip 2012
Rusałka
Słowiańskie demony, związane ze światem zmarłych, ukazujące się pod postacią pięknych dziewcząt. Ich nazywa podchodzi od rzymskiego święta ku czci zmarłych, święta róż (łac. rosalia). Rusałki wywodzone bywają od wił, znanych w innych regionach jako samowiły. Było to pierwotne określenie boginki, której przypisywano demoniczną naturę, właściwą rusałkom. Jednak pierwsze kontakty ze światem chrześcijańskim przyniosły wiłom nową nazwę. Od tej pory mówiło się o nich rusałki. Istnieje również teoria, że nazwa rusałka nie miała nic wspólnego z greckim zapożyczeniem, a więcej z rusą, słowem oznaczającym świetlistość, jasność i wskazującym na Ruś jako krainę rusałek. Na ziemiach Polskich termin rusałka przynależał wyłącznie do książek. Rusałka miała jednak swój odpowiednik w wierzeniach. Prawdopodobnie istoty te zwano boginkami.
Piękne, młode i nagie rusałki nosiły na rozpuszczonych włosach jedynie wianki z ziół. Słynęły również z czarujących głosów. Mogły przybierać również postać starych kobiet z obwisłymi piersiami, ale zdarzało się to zdecydowanie rzadziej. W zależności od pory roku związane były, to z wodą, to z lasem i polami. Jako demony górskie zamieszkiwały tereny skaliste, jako demony wodne bagna, stawy, rzeki i jeziora. Bywały rusałki zwane polnymi, żytnimi i leśnymi. Pojawiać się miały szczególnie podczas nowiu, w dni zaduszne oraz początkiem czerwca a w dawnej Rusi w okresie od dnia św. Trójcy do dnia św. Pawła. Należało wystrzygać się również czwartków.
Rusałki wabiły przeważnie młodych chłopców, niejednokrotnie swoimi pięknymi głosami. Ofiara kończyła prosto w odmętach, bądź też była zadręczana zagadkami czy łaskotkami. Zwłaszcza do zagadek rusałki miały mieć szczególną słabość. Mogły także sprowadzić udar słoneczny. Oskarżano je także o podmienianie dzieci w kołyskach na swoje własne, tak zwane odmieńce. Rusałką mogła zostać młoda dziewczyna, samobójczyni, która targnęła się na swoje życie z powodu zdrady ukochanego lub też zmarła zanim wyszła za mąż. Jednak równie dużą szansę miały dusze dzieci nieochrzczonych i utopionych przez matki, a także grzeszników, którzy nie okazali należytej skruchy przez śmiercią.
Wierzono, że słabość rusałek do zagadek można wykorzystać na własną korzyść, ryzykując jednak życiem. Możliwości były tylko dwie, albo należało zadać zagadkę, której odpowiedź pozostawała dla rusałki tajemnicą, albo samemu udzielić odpowiedzi na zagadkę zadaną przez rusałkę. Wtedy można takiego demona poślubić. Właściwie jest to jeden z dwóch sposobów. Drugi polega na zamknięciu rusałki w domu. Na Zielone Świątki przypadał tak zwany rusałczy tydzień, kiedy to demonom tym, w celu ich przebłagania, ofiarowywano kawałki płótna i chleba.
Rusałki w fantastyce
C.J. Cherryh poświęca im trylogię Rusałki. Rusałki pojawiają się również w twórczości Mariny Diaczenko i Siergieja Diaczenko i zamieszkują świat wykreowany przez Annę Brzezińską w Wiedźmie z Wilżyńskiej Doliny.
Literatura
- A. Szyjewski, Religia Słowian, Kraków 2003.
- A. Gieysztor, Mitologia Słowian, Warszawa 1980.
- W. Kopaliński, Wielki multimedialny słownik Władysława Kopalińskiego [CD-ROM].
- J. Strzelczyk, Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian, Poznań 1998.
- N. Suckling, Wampiry, Warszawa 2012.
- T. Cheung, The Element Encyclopedia of Vampires, 2009.
