Czart

Aktualna wersja na dzień 22:27, 16 lut 2014

CZART – w mitologii słowiańskiej zły duch o charakterze demonicznym.

Nazwa

Słowiański črtb od čerti czyli ciąć w znaczeniu okaleczenia. Należałoby wtedy rozumieć rozumieć znaczenie terminu czart jako okaleczonego, bezogoniastego, z czego chodziłoby tutaj konkretnie o bycie kulawym. Wskazuje się także na związki z czarowaniem, czy też zaczarowaniem. W folklorze nazywano go również złym, czarnym, lichem, rogatym, kłusym. Niekiedy imię czarta podlegało tabu, stąd nazywany był również po prostu on, czy ten. W języku związek czarta z wichurą zachował się w takich jej określeniach jak czarcie wesele czy czart się żeni.

Wygląd

W folklorze cechą szczególną czarta był fakt, że był chromy. Mógł pojawiać się pod postacią zwierząt, szczególnie węży, kotów oraz psów a także kryć się w wirach powietrznych.

Miejsce

Miejscem przebywania czartów były lasy, bagniska, wody i wichry.

Charakterystyka

Czart był nosicielem złego losu wśród Słowian zwanego niedolą. Czarty obawiały się piorunów.

Czart a chrześcijaństwo

Za czasów chrześcijaństwa czart utożsamiony został z diabłem. Również pod tym wpływem przedstawiany był z koźlimi nogami oraz ogonem, co z kolei chrześcijaństwo przejęło od greckiego satyra.

Czarty wraz z biesami dały początek Czarnobogu.

Literatura

• Szyjewski A., Religia Słowian, Kraków 2003.
• Strzelczyk J., Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian, Poznań 1998.
• Gieysztor A., Mitologia Słowian, Warszawa 2006.
• Urbańczyk S., Dawni Słowianie Wiara i kult, Wrocław 1991.
• Moszyński K., Kultura ludowa Słowian, Kraków 1939.
• Mitologie Świata. Słowianie, Warszawa 2007.
• Podgórski A.; Podgórska B., Encyklopedia demonów, Wrocław 2000.
• Kempiński A. M., Słownik mitologii ludów indoeuropejskich, Poznań 1993.

(aut. Izabela Ozga)