Fandom

LEKSYKON FANTASTYKI

Słownik fanowski

Fandom (słowo składające się z połączenia: fanatyk (w znaczeniu nie pejoratywnym - miłośnik, fan oraz dom (od królestwa kingdom lub wolności freedom). Termin używany w odniesieniu do subkultury, grupy społecznej zorganizowanej wokół obiektu wspólnego zainteresowania. Może być to literatura lub jej gałąź, sport (dyscyplina bądź zawodnik), zespół lub wykonawca muzyczny itp.

Fani są zazwyczaj zainteresowani nawet najdrobniejszymi szczegółami obiektu swojego zainteresowania. Potrafią być zorganizowani w stowarzyszenia nawet o zasięgu światowym. Fandom może powstać wokół każdej dziedziny ludzkiego zainteresowania lub działania. Słownik angielski Merriam-Webster wyśledził stosowanie tego terminu już w 1903 roku. Chociaż za pierwszy fandom należy uznać społeczność fanów Sherlocka Holmesa, powstałą w 1887 roku, znana z fanfików oraz demonstracji ulicznych na znak żałoby po literackiej śmierci ich bohatera (Conan Doyle znudzony pisaniem kolejnych opowiadań uśmiercił popularnego bohatera, ale po protestach fanów przywrócił go "cudownie do zycia" w opowiadaniu "Pusty dom"). Innym wczesnym fandomem były grupy miłośników kolei, także powstałe jeszcze w XIX wieku.

Fandom fantastyki

Fandom miłośników fantastyki to niewątpliwie jeden z najlepiej zorganizowanych i najstarszych fandomów, jakie powstały kiedykolwiek. To wspólnota fanów science fiction, fantasy. Spotyka się na zlotach zwanych konwentami, wydaje własne amatorskie czasopisma poświęcone fantastyce - fanziny, organizuje się w klubach fantastyki, które czasem maja organizacją formalną, stowarzyszeniową. Kluby i fani zakładają organizacje fanowskie o zasięgu krajowym, kontynentalnym, a nawet światowym. Przyznają też swoje własne nagrody literackie, które z czasem stały się najważniejszym nagrodami w środowisko pisarzy SF - Nagroda Hugo jest nagrodą fanów, uczestników Światowych Konwencji Science Fiction Worldcon. W Polsce takie nagrody przyznają uczestnicy Ogólnopolskiego Konwentu Miłośników Fantastyki Polcon, jest to Nagroda Fandomu Polskiego im. Janusza A. Zajdla. Inna nagroda polska przyznawana w plebiscycie czytelników to Nagroda Sfinks.

Podwaliny pod powstanie fandomu fantastyki położył Hugo Gernsback, który na początku lat 30. na łamach swojego pisma zaczął prowadzić kolumnę korespondencji ze swoimi czytelnikami. W kolumnie zamieszczano adresy czytelników i wkrótce czytelnicy zaczęli pisać sami do siebie, a jeśli mieszkali blisko, to zaczęli się spotykać. Gernsback wyczuł potencjał takich zorganizowanych grup czytelniczych dla celów popularyzacji pisma, które prowadził i 11 grudnia 1929 roku w mieszkaniu Davida Lassera w Harlemie odbyło się spotkanie grupy o nazwie Scienceer. Byli to przewaznie nastoletni chłopcy. W krótkim czasie w całych Stanach Zjednoczonych zaczęły powstawać kluby korespondencyjne (Science Correspondence Club). W maju 1930 roku powstał w Chicago pierwszy fanzin The Comet. Redagowany był przez Raymonda A. Palmera (późniejszego wydawcę profesjonalnych magazynów SF) i Waltera Dennisa.

W styczniu 1932 roku powstał klub The Time Travellers w Nowym Jorku (założyciele Julius Schwartz i Mort Weisinger)oraz w Los Angeles (założyciel Forrest J. Ackermann - jednocześnie jeden z największych kolekcjonerów fantastyki na świecie).

Pierwszą organizację fanowską, opartą na klubach korespondentów, założył Gernsback w 1934 roku. Była to Liga Science Fiction (League Science Fiction).

Bardzo szybko powstały alternatywne, w opozycji do Gernsbacka organizacje fanowskie (Gernsback z powodów finansowych był skłócony z wieloma twórcami SF). Wielu fanów zrzeszonych w klubach korespondyncyjnych miało własne plany zawodowe co do fantastyki: chcieli pisać, wydawać, redagować, zakładać pisma. Stąd opozycja. Jednymi z najważniejszych fanów tworzacego się wówczas fandomu byli: Sam Moskowitz, Donald A. Wollheim, Frederik Pohl, Isaac Asimov, Robert AW Lowndes. To oni założyli słynną grupę The Futurians w 1937 roku w Nowym Jorku. Znaleźli się w niej fani z różnych klubów, którzy odeszli z nich, aby stworzyć własna grupę, mającą mieć wpływ na to, co się wydaje i pisze w science fiction.

Artykuł w tworzeniu

Związek Stowarzyszeń Fandom Polski to ogólnopolski związek klubów miłośników fantastyki, często określany w skrócie jako Fandom.