Wojciech Zdarzyński życie i przypadki swoje opisujący
| Wojciech Zdarzyński życie i przypadki swoje opisujący | |
| |
| Język oryginału | polski |
| Forma | Powieść |
| Pierwsze wydanie polskie | 1785 |
| Wydawca | Michał Groll |
Sielania w Wojciechu Zdarzyńskim... to typowa dla XVIII-wiecznej literatury kraina utopii. Za tło traktatu posłużyły Krajewskiemu fantastyczne książki podróżnicze (Przygody Jacquesa Sadeura G. de Foigny), utwory o charakterze moralizatorskim i satyrycznym (Kandyd Voltaire'a, Przygody Guliwera Swifta), wreszcie teksty deklaratywnie utopijne: The Discovery of a World in the Moon J. Wilkinsa; Podróż na Księżyc Cyrana de Bergerac i L'an deuxmillequatrecentquarante, reve sert ent fut jamais Louis Sebastien Merciera.
Zasadniczym wzorcem Wojciecha Zdarzyńskiego... jest jednak Doświadczyński Ignacego Krasickiego, a pośrednio także ideologia Jana Jakuba Rousseau. Państwo Sielan to społeczeństwo fizjokratyczne: wieś, nie miasto; ziemia, nie handel; praca, nie złoto są źródłem szczęścia Księżyczan. Wszyscy są sobie równi, brzydzą się wojną, cenią bardziej cnotę niż wiedzę. Powszechnym szacunkiem cieszą się mędrcy potrafiący łączyć „naukę z roztropnością i cnotą". Sielanie nie znają metali szlachetnych, tylko te, które służą do pracy, chociaż obok narzędzi rolniczych noszą broń i każdy z nich jest chłopem-żołnierzem. Potępiając świat cywilizowany, odwołują się do serca, wrażliwości i uczucia (zwłaszcza kobiety powołane są do zasiewania łagodności i słodyczy w duszy człowieka). Propagowaniu cnoty służy również sztuka Sielan, a zwłaszcza oryginalna poezja, która niesie z sobą świeżość i naturalność opisów przyrody. Wojciech Zdarzyński...- pisany na konkretne zamówienie społeczne - miał stanowić krytykę aktualnie istniejących urządzeń prawno-politycznych i obyczajowych. Ale Krajewski wykroczył poza sztywne schematy utopii. Potępiając zło świata cywilizowanego odwołał się do wrażliwo¬ści i uczucia człowieka, nawiązując do ideologii sentymentalizmu. Nie zawsze przestrzegał „reguł gry utopijnej", każąc swojemu bohaterowi w rozmowie z mądrym Satumo zachwalać Polaków jako najbardziej pokojowy naród świata, który nie wydał takich „konkwistadorów jak Cortez czy Pizarro". Lokalny patriotyzm pisarza uczynił z Wojciecha Zdarzyńskiego... utwór szczególny, niesprowadzalny do oświeceniowych przeróbek i naśladownictw. Oryginalny, jak na warunki polskie, motyw podróży balonem można wytłumaczyć niezwykłym oczytaniem autora w literaturze naukowej. Krajewski znał „eksperymenty" przeprowadzane przez Akademię Krakowską i prawdopodobnie zapoznał się z artykułem Opisanie znakomitego doświadczenia z banią powietrzną czynionego Krakowie 1 kwietnia 1784 roku (zob/„Magazyn Warszawski", cz. 2). Jego Wojciech Zdarzyński..:, wznowiony w 1785, został przełożony na niemiecki (1794). W 1787 w Supraślu ukazało się kolejne polskie wznowienie pod zmienionym tytułem Podróż lunatyka po miesiącu.
| Lp. | rok wydania | okładka | informacja | przekład |
|---|---|---|---|---|
| 1 | ?? | |
Wydawca: Uniwersytet Warszawski oprawa skórzana |
|
| 2 | ?? |  |
Wydawca: Uniwersitas ISBN 8324200517 |
