Fantastyka psychologiczna

LEKSYKON FANTASTYKI

pojęcie

FANTASTYKA PSYCHOLOGICZNA (angielska nazwa: psychological fiction) - potoczne określenie utworów fantastycznych, których celem jest przedstawienie życia wewnętrznego postaci, ich wyobrażeń i odczuć, zrodzonych w nowych nie spotykanych warunkach zewnętrznych.

Fantastyczny świat przedstawiony umożliwia stawianie człowieka często w ekstremalnych sytuacjach i przeprowadzanie literackich analiz jego osobowości, np. w powieści Katharsis Sawaszkiewicza, gdzie fantastyczna sytuacja pozwala ukazać psychikę człowieka, postawionego twarzą w twarz ze swoją pamięcią, wspomnieniami i chwilą obecną, albo w powieści Z drugiej strony nieba Jesionowskiego, poświęconej analizie psychologicznych aspektów długich podróży pozaziemskich, w czasie których bohaterowie zdani tylko na siebie poddawani są psychicznej presji niecodziennych okoliczności. Bardzo często fantastyka psychologiczna wchodzi w związki z fantastyką socjologiczną i fantastyką polityczną, a tematycznie wiąże się z kręgiem utworów, przedstawiających różnorodne eksperymenty psychochirurgiczne (lub o podobnym charakterze) w celu sterowania reakcjami człowieka, co z reguły zmierza do całkowitego podporządkowania grupie rządzącej i do stworzenia społeczeństwa bezkonfliktowego, mało wymagającego, posłusznego i zadowolonego z narzucanego mu modelu egzystencji, np. Wir pamięci Wnuka-Lipińskiego. Pod tym względem fantastyka psychologiczna zbliża się też do dystopii lub do antyutopii.

(aut. Andrzej Niewiadowski, Antoni Smuszkiewicz)