Karzeł

Wersja z 15:57, 26 lut 2013 (pokaż źródło) I.ozga (dyskusja | edycje) ← poprzednia edycja		Wersja z 16:00, 26 lut 2013 (pokaż źródło) I.ozga (dyskusja | edycje) (→Literatura) następna edycja →
Linia 20:		Linia 20:
	*Sturlusson S., ''Edda Prozaiczna'', Sandomierz 2007.		*Sturlusson S., ''Edda Prozaiczna'', Sandomierz 2007.
	*''Edda poetycka'', BN, 1986.		*''Edda poetycka'', BN, 1986.
−	*A. Szrejter, ''Mitologia germańska'', Warszawa 1997.
−	*W. Kopaliński, ''Wielki multimedialny słownik Władysława Kopalińskiego'' [CD-ROM].
−	*''U.X.L. Encyclopedia of World Mythology'', pr. zbior. pod red. R. Parks, J. Stock, K. Hunt, USA 2009.
−	*D. Colbert, ''Magiczny świat Władcy Pierścieni. Mity, legendy i fakty, leżące u podstawy arcydzieła'', Warszawa 2003.
−	*W. Górczyk, ''Elfy – Istoty fantastyczne w mitologii nordyckiej'', Lublin 2009.
−	*M. Turowska-Rawicz, R. Sypek, ''Mitologie świata. Ludy skandynawskie'', Warszawa 2007.
	*Słupecki L.P., ''Mitologia skandynawska w epoce Wikingów'', Kraków 2003.		*Słupecki L.P., ''Mitologia skandynawska w epoce Wikingów'', Kraków 2003.
	*Szrejter A., ''Mitologia germańska'', Warszawa 1997.		*Szrejter A., ''Mitologia germańska'', Warszawa 1997.
		+	*Kopaliński W., ''Wielki multimedialny słownik Władysława Kopalińskiego'' [CD-ROM].
		+	*''U.X.L. Encyclopedia of World Mythology'', pr. zbior. pod red. R. Parks, J. Stock, K. Hunt, USA 2009.
		+	*Colbert D., ''Magiczny świat Władcy Pierścieni. Mity, legendy i fakty, leżące u podstawy arcydzieła'', Warszawa 2003.
		+	*Górczyk W., ''Elfy – Istoty fantastyczne w mitologii nordyckiej'', Lublin 2009.
		+	*Turowska-Rawicz M., Sypek R., ''Mitologie świata. Ludy skandynawskie'', Warszawa 2007.
		+	*Kempiński A.M., ''Ilustrowany leksykon mitologii wikingów'', Poznań 2003.
		+	*Kempiński A.M., ''Słownik mitologii ludów indoeuropejskich'', Poznań 1993.
	(aut. [[Izabela Ozga]])		(aut. [[Izabela Ozga]])

---

Wersja z 16:00, 26 lut 2013

LEKSYKON FANTASTYKI

fiction

KARZEŁ - w mitologii nordyckiej istoty stworzone przez bogów obok ludzi i elfów.

Nazwa

Karzeł, zwany pierwotnie dvergr, czyli po staroislandzku karłem, co dało początek angielskiej nazwie dwarf, która swój bliźniaczy odpowiednik znajduje w norweskim dverg. Miano krasnoluda zawdzięcza karzeł polskiej literaturze fantastycznej, a konkretniej Marii Skibniewskiej i jej pierwszemu tłumaczeniu dzieł J. R. R. Tolkiena.

Karły w mitologii nordyckiej

W mitologii nordyckiej karły były pierwszą rasą na ziemi stworzoną przez Bogów z mniejszych kości olbrzyma Ymira. Mitologia podaje też imiona ojców całego gatunku – Modsognira i Durina. To właśnie Modsognir i Durin dali początek innym istotom swojego rodzaju, lepiąc ich z gliny. Ich imiona brzmiały: Nyi i Nidi, Nordri i Sudri Austri i Westri, Althjof, Dwalin, Nar i Nain, Niping i Dain, Bifur, Bafur, Bombur, Nori, An i Onar, Ai, Mjódwitnir, Wigg i Gandalf, Windalf, Thorin, Thror i Thrain, Thekk, Witr i Lit, Nyr i Nyrad, Reginn i Radswid, Fili, Kili, Fundin, Nali, Heptifili, Hannar, Swiur, Frar, Hornobori, Fragr i Loni, Aurwangr, Jari, Eikinskjaldi, Draupnir i Dolgthrasir, Hor, Haugspori, Hlewang, Gloin, Dori, Ori, Duf, Andwari, Skirfir, Wirfir, Skafid, Ai, Alf i Yngwi, Eikinskjaldi, Pjalar i Frosti, Fidr i Ginnar. Wraz z elfami ciemnymi zamieszkiwały krainę Nidavellir. Z czasem elfy ciemne, zwane Döckálfar, zaczęto utożsamiać z karłami.

Karły mieszkały w podziemnych pałacach, rozświetlonych blaskiem złota i kryształu górskiego w krainie zwanej Svartalfheim.

Stworzone do życia w podziemiach karły były z natury niskie, ale jednocześnie odznaczały się wielką siłą. Modsognirowi i Durinowi zawdzięczały mądrość, wytrzymałość i zacięcie rzemieślnicze. To ostatnie czyniło z nich dobrych kowali, płatnerzy, budowniczych i złotników, chociaż zdarzały się krasnoludy dysponujące wielką wiedzą, jak na przykład krasnolud Alwis. Ponadto ojcowie gatunku posiadali zdolności magiczne. Poza niskim wzrostem karły miały być brodate, blade z braku słońca i niezbyt urodziwe. Przypisywano im raczej mało pochlebne cechy charakteru. Miały być nieprzewidywalne i bywało, że czyniły szkodę bogom. Były też chciwe w związku z czym pilnie strzegły swoich skarbów. Zazdrościły elfom ich urody i światła, ponieważ nie czyniło im krzywdy. Również stanowisko, jakie miały zająć w dniu nadejścia końca świata – Ragnaróku – było niejasne. Pewne było tylko tyle, że wezmą udział w walce.

Karły słynęły ze swoich wyrobów, które oprócz tego, że były najwyższej jakości, posiadały także magiczne właściwości. Karłom przypisywano stworzenie sześciu darów dla bogów: włóczni Odyna, statku dla bogini Freji, młota dla Thora, złotych włosów dla bogini Sif, pierścienia Draupnir oraz dzika Gullinburstkiego. Miały też stworzyć naszyjnik dla bogini Freji. Inne z karłów strzec miały skarbów, w postaci złota i drogocennych kamieni, a Austremu (Wschód), Nördremu (Północ), Sudremu (Południe), Westremu (Zachód). przypadał obowiązek podtrzymywania sklepienia niebieskiego.

Karły już od dnia stworzenia ich przez bogów bały się światła słonecznego, ponieważ obracało je w kamień.

Literatura

• Sturlusson S., Edda Prozaiczna, Sandomierz 2007.
• Edda poetycka, BN, 1986.
• Słupecki L.P., Mitologia skandynawska w epoce Wikingów, Kraków 2003.
• Szrejter A., Mitologia germańska, Warszawa 1997.
• Kopaliński W., Wielki multimedialny słownik Władysława Kopalińskiego [CD-ROM].
• U.X.L. Encyclopedia of World Mythology, pr. zbior. pod red. R. Parks, J. Stock, K. Hunt, USA 2009.
• Colbert D., Magiczny świat Władcy Pierścieni. Mity, legendy i fakty, leżące u podstawy arcydzieła, Warszawa 2003.
• Górczyk W., Elfy – Istoty fantastyczne w mitologii nordyckiej, Lublin 2009.
• Turowska-Rawicz M., Sypek R., Mitologie świata. Ludy skandynawskie, Warszawa 2007.
• Kempiński A.M., Ilustrowany leksykon mitologii wikingów, Poznań 2003.
• Kempiński A.M., Słownik mitologii ludów indoeuropejskich, Poznań 1993.

(aut. Izabela Ozga)