Francis Ford Coppola

Francis Ford Coppola
Data i miejsce urodzenia	7 kwietnia,1939 Detroit, Michigan, USA
Narodowość	Amerykanin

Urodził się w amerykańskiej rodzinie o włoskich korzeniach w 1939 roku w Detroit, dzieciństwo spędził w Woodside w Nowym Jorku. Jako chłopiec zachorował na polio i dużo czasu spędził przykuty do łóżka. Wtedy też zaczął rozwijać swoją wyobraźnię, zainteresował się teatrem i filmem. Był przeciętnym uczniem, jednak zawsze pasjonowała go technologia i inżynieria.

W 1955 rozpoczął studia teatralne na Hofstra College, gdzie wystawiał sztuki, założył warsztaty kinowe, pisał dla studenckich magazynów literackich. Swoją przyszłość postanowił związać z kinem po seansie "Października", który wywarł na nim ogromne wrażenie, zwłaszcza techniką montażu. Duży wpływ na Coppolę miała także jego nauczycielka, reżyserka Dorothy Arzner, a także twórczość Elii Kazana.

W 1960 zapisał się do szkoły filmowej UCLA w Kalifornii. Aby zarobić trochę pieniędzy zajął się kręceniem erotyków, jednak efekty jego pracy nie zainteresowały kupców. Po wielu odmowach zyskał w końcu szansę przerobienia już istniejących filmów "Tonight for Sure" oraz "The Bellboy and the Playgirls", a z czasem został asystentem legendarnego producenta Rogera Cormana. Dzięki niemu zdobywał doświadczenie jako montażysta, reżyser dialogów, dźwiękowiec, producent oraz reżyser. Również pod jego okiem stworzył swój kinowy debiut "Obłęd".

Rozwijał się dalej jako scenarzysta w wytwórni Seven Arts, poszerzał także swoje portfolio reżyserskie, kręcąc m.in. "Ludzi z deszczu". Pod wpływem doświadczeń zebranych na planach zdjęciowych zapragnął produkować mainstreamowe filmy, aby dzięki nim finansować niezależne projekty i wspierać debiutantów. Tak zrodziła się idea jego własnego studia American Zoetrope, które założył w 1969 roku razem ze swoim przyjacielem George'em Lucasem.

Lata 70. okazały się najlepszym okresem jego kariery. Należał do pokolenia "movie brats" (Scorsese, De Palma, Milius, Spielberg, Lucas), które odmieniło oblicze Fabryki Snów, przemieniając ją w Nowe Hollywood. Za swoją pracę zdobył 5 Oscarów w zaledwie 4 lata. Tworzył filmy do dzisiaj nazywane arcydziełami i zyskujące status kultowych - "Patton" (7 Oscarów i 3 nominacje), "Ojciec chrzestny" (3 Oscary i 8 nominacji), "Rozmowa" (3 nominacje do Oscara, 2 nagrody w Cannes), "Ojciec chrzestny II" (6 Oscarów i 5 nominacji) oraz "Czas Apokalipsy" (2 Oscary i 6 nominacji, 2 nagrody w Cannes). Aczkolwiek praca na planie nie zawsze była usłana różami. "Ojca chrzestnego" wspominał jako koszmar i ciągłe potyczki ze studiem. Z kolei przeciągająca się i najeżona problemami produkcja "Czasu Apokalipsy" przeszła już do historii kina - została też utrwalona w dokumencie "Serca ciemności".

Nigdy potem nie miał tak dobrej passy. Lata 80. rozpoczął filmem "Ten od serca", który okazał się finansową klapą i doprowadził Coppolę do bankructwa. Przez resztę dekady pracował nad spłaceniem długów, aczkolwiek z różnym skutkiem - porażki kasowe ("Rumble Fish", "Cotton Club", "Kamienne ogrody") i artystyczne ("Nowojorskie opowieści") sąsiadowały ze skromnymi sukcesami ("Wyrzutki", "Peggy Sue wyszła za mąż", "Tucker - konstruktor marzeń"). Dodatkowo w 1986 roku przeżył osobistą tragedię, gdy jego syn Gian-Carlo zginął w wypadku. Sympatię publiczności zaczął odzyskiwać dopiero w latach 90. ("Ojciec chrzestny III", "Dracula", "Jack", "Zaklinacz deszczu"), choć w parze z kinową frekwencją nie zawsze szło uznanie krytyków.

W nowym tysiącleciu kręcił coraz rzadziej ("Młodość stulatka", "Tetro", "Twixt"), a jego produkcje spotykały się z mieszanym odbiorem. Bardziej interesowało go eksperymentowanie z formą, próba stworzenia czegoś osobistego. Wyrazem tego był "Distant Vision", nieukończony film w formie transmisji na żywo, kino tworzone w czasie rzeczywistym. Z kolei w 2019 ogłosił rozpoczęcie prac nad "Megalopolis", historią architekta chcącego odbudować Nowy Jork po katastrofie, którą napisał już we wczesnych latach 80. (zdjęcia w 2001 roku zostały przekreślone przez zamachy z 11 września).

Coppola nie ograniczał swojej kariery tylko do Kina. Już w latach 70. zajął się produkcją własnego wina. Stworzył również markę Francis Ford Coppola Presents, która reklamuje jego towary (filmy, hotele i kurorty, kawiarnie, magazyn literacki, winiarnie, sosy i makarony). Wielu członków jego rodziny również zaistniało w świecie filmu: ojciec Carmine, siostra Talia Shire, żona Eleanor, syn Roman, córka Sofia, wnuczka Gia, a także bratankowie Nicolas Cage i Jason Schwartzman.

Nagrody

• 1975 zdobyte (3) Oscary
  • Oscar - Najlepszy film za Ojciec chrzestny II (1974)
  • Oscar - Najlepszy reżyser za Ojciec chrzestny II (1974)
  • Oscar - Najlepszy scenariusz adaptowany za Ojciec chrzestny II (1974)

• 1973 zdobyte (1) Oscary
  • Oscar - Najlepszy scenariusz adaptowany za Ojciec chrzestny (1972)

• 1971 zdobyte (1) Oscary
  • Oscar - Najlepsze materiały do scenariusza i scenariusz oparte na faktach lub na materiałach nigdy wcześniej niepublikowanych za Patton (1970)

• 1980 zdobyte (2) Złote Globy
  • Złoty Glob - Najlepszy reżyser za Czas Apokalipsy (1979)
  • Złoty Glob - Najlepsza muzyka za Czas Apokalipsy (1979)

• 1973 zdobyte (2) Złote Globy
  • Złoty Glob - Najlepszy reżyser za Ojciec chrzestny (1972)
  • Złoty Glob - Najlepszy scenariusz za Ojciec chrzestny (1972)

• 1980 zdobyte (1) BAFTA
  • BAFTA - Najlepszy reżyser za Czas Apokalipsy (1979)

• 1979 zdobyte (1) Cannes
  • Nagroda Międzynarodowej Federacji Krytyki Filmowej (FIPRESCI) - Nagroda konkursowa za Czas Apokalipsy (1979)

• 1979 zdobyte (1) Cannes
  • Złota Palma - Najlepszy film za Czas Apokalipsy (1979)

• 1974 zdobyte (1) Cannes
  • Nagroda Jury Ekumenicznego - Wyróżnienie specjalne za Rozmowa (1974)

• 1974 zdobyte (1) Cannes
  • Złota Palma - Najlepszy film za Rozmowa (1974)

• 1992 zdobyte (1) MFF w Wenecji - Biennale Cinema

• 1993 zdobyte (1) Saturny
  • Saturn - Najlepsza reżyseria za Dracula (1992)

• 2025 zdobyte (1) Złote Maliny
  • Złota Malina - Najgorszy reżyser za Megalopolis (2024)

• 1975 zdobyte (1) Amerykańska Gildia Reżyserów Filmowych
  • DGA - Najlepsze osiągnięcie reżyserskie w filmie fabularnym za Ojciec chrzestny II (1974)

• 1973 zdobyte (1) Amerykańska Gildia Reżyserów Filmowych
  • DGA - Najlepsze osiągnięcie reżyserskie w filmie fabularnym za Ojciec chrzestny (1972)

• 2011 zdobyte (4) Amerykańska Gildia Scenarzystów
  • Lista 101 najlepszych scenariuszy wszech czasów - 2. miejsce za Ojciec chrzestny (1972) - na podstawie powieści "Ojciec chrzestny", Mario Puzo
  • Lista 101 najlepszych scenariuszy wszech czasów - 10. miejsce za Ojciec chrzestny II (1974) - na podstawie powieści "Ojciec chrzestny", Mario Puzo
  • Lista 101 najlepszych scenariuszy wszech czasów - 55. miejsce za Czas Apokalipsy (1979)
  • Lista 101 najlepszych scenariuszy wszech czasów - 94. miejsce za Patton (1970)

• 1975 zdobyte (1) Amerykańska Gildia Scenarzystów
  • WGA - Najlepszy scenariusz adaptowany dramatu za Ojciec chrzestny II (1974)

• 1973 zdobyte (1) Amerykańska Gildia Scenarzystów
  • WGA - Najlepszy scenariusz adaptowany dramatu za Ojciec chrzestny (1972)

• 1971 zdobyte (1) Amerykańska Gildia Scenarzystów
  • WGA - Najlepszy scenariusz oryginalny dramatu za Patton (1970)

Filmografia

• Reżyser
  • 1961: Tonight for Sure
  • 1962: The Playgirls and the Bellboy
  • 1963: Obłęd (Dementia 13)
  • 1963: Strach (The Terror)
  • 1966: Jesteś już mężczyzną (You're a Big Boy Now)
  • 1968: Tęcza Finiana (Finian's Rainbow)
  • 1969: Ludzie z deszczu (The Rain People)
  • 1972: Ojciec chrzestny (The Godfather)
  • 1974: Ojciec chrzestny II (The Godfather: part II)
  • 1974: Rozmowa (The Conversation)
  • 1979: Czas apokalipsy (Apocalypse Now)
  • 1982: Ten od serca (One from the Heart)
  • 1983: Outsiderzy (The Outsiders)
  • 1983: Rumble Fish
  • 1984: Cotton Club (The Cotton Club)
  • 1986: Kapitan EO (Captain Eo)
  • 1986: Peggy Sue wyszła za mąż (Peggy Sue Got Married)
  • 1987: Kamienne ogrody (Gardens of Stone)
  • 1988: Tucker. Konstruktor marzeń (Tucker: The Man and His Dream)
  • 1989: Nowojorskie opowieści
  • 1990: Ojciec chrzestny III (The Godfather: part III)
  • 1992: Dracula (Dracula)
  • 1996: Jack
  • 1997: Zaklinacz deszczu (The Rainmaker)
  • 2000: Supernova
  • 2001: Czas apokalipsy: Powrót (Apocalypse Now / Apocalypse Now: Redux)
  • 2007: Młodość stulatka (Youth Without Youth)
  • 2009: Tetro
  • 2011: Twixt
  • 2024: Megalopolis

• Scenarzysta
  • 1953: Sadko
  • 1961: Tonight for Sure
  • 1963: Obłęd (Dementia 13)
  • 1966: Czy Paryż płonie? (Paris brule-t-il)
  • 1966: Ta posiadłość jest zakazana (This Property Is Condemned)
  • 1966: Jesteś już mężczyzną (You're a Big Boy Now)
  • 1969: Ludzie z deszczu (The Rain People)
  • 1970: Patton
  • 1972: Ojciec chrzestny (The Godfather)
  • 1974: Rozmowa (The Conversation)
  • 1974: Wielki Gatsby (The Great Gatsby)
  • 1974: Ojciec chrzestny II (The Godfather: part II)
  • 1979: Czas apokalipsy (Apocalypse Now)
  • 1982: Ten od serca (One from the Heart)
  • 1983: Rumble Fish
  • 1984: Cotton Club (The Cotton Club)
  • 1989: Nowojorskie opowieści (New York Stories)
  • 1990: Ojciec chrzestny III (The Godfather: part III)
  • 1997: Zaklinacz deszczu (The Rainmaker)
  • 2001: Czas apokalipsy: Powrót (Apocalypse Now / Apocalypse Now: Redux)
  • 2007: Młodość stulatka (Youth Without Youth)
  • 2009: Tetro
  • 2011: Twixt
  • 2024: Megalopolis

• Producent
  • 1961: Tonight for Sure
  • 1973: Amerykańskie graffiti (American Graffiti)
  • 1980: Sobowtór
  • 1983: Hammett
  • 1992: Wiatr (Wind)
  • 1996: Mroczny Anioł (Dark Angel (TV))
  • 1999: Przekleństwa niewinności (The Virgin Suicides)
  • 1999: The Florentine
  • 2001: Królowa Syjamu (The Legend of Suryiothai)
  • 2004: 4400 (The 4400)
  • 2004: Kinsey
  • 2004: Dobry agent (The Good Shepherd)
  • 2007: Młodość stulatka (Youth Without Youth)
  • 2009: Tetro
  • 2009: W drodze (On the Road)
  • 2011: Twixt

Źródło

• [[1]] Filmweb