Henryk Rzewuski

Henryk Rzewuski
Data i miejsce urodzenia	3 maja,1791 Sławuta
Data i miejsce śmierci	28 luty 1866 Cudnów
Narodowość	Polska

Henryk Rzewuski herbu Krzywda, pseudonim Jarosz Bejła (ur. 3 maja 1791 w miejscowości Sławuta na Wołyniu, zm. 28 lutego 1866 w Cudnowie na Wołyniu) – polski powieściopisarz i publicysta, wolnomularz.

Pochodził z polskiej magnackiej rodziny, był synem Adama Wawrzyńca, pisarza politycznego i posła, prawnukiem Wacława Rzewuskiego, hetmana wielkiego koronnego, który w latach 1767-1773 zesłany został przez posła rosyjskiego Nikołaja Repnina do Kaługi. Brat Karoliny Rozalii Tekli Sobańskiej, Eweliny Hańskiej oraz Adama Rzewuskiego, generała rosyjskiego.

W młodości służył w wojsku Księstwa Warszawskiego. Mieszkał przez kilka lat w Petersburgu i za granicą. Członek petersburskiej loży wolnomularskiej Orzeł Biały.[2] Pod koniec życia udał się do Cudnowa, gdzie spędził resztę swego życia.

Wiele podróżował, w roku 1825 do Krymu razem z Mickiewiczem, z którym później spotkał się w Rzymie i wzbudził w nim zachwyt opowiadaniami z życia staroszlacheckiego, czym przyczynił się do pomysłu "Pana Tadeusza”.

Twórca tzw. gawędy szlacheckiej zapoczątkowanej utworem Pamiątki Pana Seweryna Soplicy, cześnika parnawskiego, odznaczające się oryginalnością pomysłu, doskonałym wczuciem się w atmosferę tradycji i obiektywnym humorem. Pod wpływem tego utworu Mickiewicz napisał Pana Tadeusza, czarowi pamiętników uległ także Sienkiewicz. Jest to cykl opowieści o barwnych postaciach kultury szlacheckiej, przede wszystkim o sławnym księciu Panie Kochanku, oraz klice jego tzw. klientów.

Ideolog "koterii petersburskiej", grupy konserwatystów głoszących utrzymanie stosunków feudalnych i podporządkowanie Rosji. W latach 1850-1856 urzędnik do specjalnych poruczeń namiestnika carskiego Paskiewicza oraz redaktor "Dziennika Warszawskiego" od 1851.

W antologii Tuwima "Polska nowela fantastyczna" znalazło się jego opowiadanie z elementami fantastyki - "Ja gorę" Polska nowela fantastyczna. Ja gorę (inne wydanie w Z duchami przy wigilijnym stole).

Wybrana twórczość

• Pamiątki JPana Seweryna Soplicy, cześnika parnawskiego (1839, 4 t., wiele wydań, wyd. kryt. Z. Szweykowskiego, 1928 w Biblioteki Narodowej) w wydaniu przerobionym dla cenzury Pamiętniki starego szlachcica litewskiego (1844-1845)
• Mieszaniny obyczajowe (1841-1843) pod pseudonimem Jarosza Bejły
• Listopad (1845-1846), 3-tomowa powieść, wiele wydań, wyd. kryt. K. Wojciechowskiego, 1923 w „Bibl. Narod.”; przekłady w językach czeski, rosyjs., niem., ang.), świetny obraz społeczeństwa polskiego, o mistrzowskich charakterystykach postaci i o wysokim artyzmie budowy i stylu.
• Zamek krakowski (1847-1848)
• Teofrast polski (1851)
• Adam Śmigielski (1851)
• Rycerz Lizdejko (1852)
• Zaporożec (1854)
• „Pamiętniki Bartłomieja Michałowskiego” (1855—1857)
• „Próbki historyczne” (1868)
• Uwagi o dawnej Polsce przez starego Szlachcica Seweryna Soplicę Cześnika Parnawskiego napisane 1832 r. (rekopis - wyd. 2003)