Jalu Kurek

Jalu Kurek
Data i miejsce urodzenia	27 luty,1904 Kraków
Data i miejsce śmierci	1983 Rabka
Narodowość	Polska

Jalu Kurek (ur. 27 lutego 1904 w Krakowie, zm. 10 listopada 1983 w Rabce) – polski poeta i prozaik, przedstawiciel tzw. Awangardy Krakowskiej. Laureat Nagrody Młodych Polskiej Akademii Literatury za powieść społeczno-obyczajową z życia ówczesnej wsi małopolskiej Grypa szaleje w Naprawie.

Absolwent I Liceum Ogólnokształcącego im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie oraz wydziału filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego (filologia polska i romańska). Studia pogłębił na uniwersytecie w Neapolu. Był wieloletnim przyjacielem F. T. Marinettiego.

Silnie związany z rodzinnymi Beskidami (jego matka pochodziła z Naprawy), którym poświęcił kilka powieści. Największą sławę przyniosły mu Grypa szaleje w Naprawie z 1934 i Woda wyżej z 1935. Jest autorem wielu liryków, poematów, opowiadań i powieści. Przez długie lata pracował jako dziennikarz i redaktor, czego pozostałością są jego reportaże, felietony, eseje i artykuły. Autor licznych przekładów poezji włoskiej (m.in. Sonetów do Laury Franciszka Petrarki). Jako tłumacz z języka włoskiego przyczynił się do popularyzacji w Polsce dorobku włoskich futurystów. W latach 1931-33 redaktor awangardowej Linii. Zajmował się również teatrem i filmem (OR - Obliczenia Rytmiczne z 1933, jeden z pierwszych polskich filmów eksperymentalnych). Malował obrazy, wędrował po górach (był taternikiem), uprawiał sport.

W 1957 wraz z żoną Hanną Ablewicz-Kurek (również pisarką) pisarz rozpoczął budowę drewnianego domu w Naprawie. Dom stanął w miejscu, w którym stała kiedyś chałupa matki Kurka (Rozalii Kurek, z domu Panek). Literat miał dwoje dzieci: Ewę i Grzegorza.

Dość luźno z konwencją fantastycznonaukową wiąże się książka Jalu Kurka Kim jest Andrzej Panik? Andrzej Panik zamordował Amundsena. Powieść autobiograficzno-sensacyjna wydana w Krakowie nakładem „Zwrotnicy" w 1926. Treścią utworu są dzieje przyjaźni narratora (występującego w pierwszej osobie i pozującego na autora) z bohaterem Andrzejem Panikiem. W ostatnich sekwencjach powieści krakowski szewc pochodzący z Bośni opowiada, że jako członek wyprawy polarnej zamordował Amundsena, aby pierwszy zatknąć na biegunie flagę swojego kraju. Książka wzorowana jest na konstrukcji powieści awangardowej XX wieku, która wykorzystywała rozwiązania współczesnej poezji i techniki filmowej (aforystyczność, skłonność do budowy krótkich, zmetaforyzowanych zdań, rola literackich środków obrazowania, metoda montażu). Wydarzenia nie układają się w jednolity ciąg fabularny, fikcja miesza się z rzeczywistością, postacie rzeczywiste z nie istniejącymi. Fragmenty zwartej akcji przenikają się z liryzmem, motywacją poetycką; bohaterowie zostają pozbawieni przeżyć psychologicznych. Celem takiej literatury jest zapis życia w ciągłej zmienności i przypadkowości.

W kolejnej powieści operującej motywacją fantastyczną S.O.S. Zbaw nasze dusze („Zwrotnica", Kr. 1927) podejmuje Jalu Kurek problematykę postaw katastroficznych obecną W programach literackich Stanisława Ignacego Witkiewicza, Aleksandra Wata, Romana Jaworskiego. Tematem książki jest działalność Lorda Samotnika i jego sekretarza Jana Skowrona, którzy głoszą idee katastrofizmu, docierając do ludzi poddanych pesymizmowi, a następnie czynią ich swoimi zwolennikami. W finale powieści jedenastu członków klubu wraz z Lordem Samotnikiem popełnia zbiorowe samobójstwo, topiąc się w falach Bałtyku. Nie wszyscy jednak idą za przykładem duchowego proroka. Sekretarz Lorda Samotnika buntuje się przeciw wskazaniom mistrza. Miłość do kobiety powstrzymuje go przed podjęciem ostatecznej decyzji. Skowron przezwycięża katastrofizm, opowiada się za wolnością, staje po stronie życia, chce decydować o swoim losie. Konstrukcja utworu przypomina wcześniejsze rozwiązania Andrzeja Panika: fragmentaryczność, sensacyjność, wprowadzenie postaci pozbawionych głębszego tła psychologicznego, symultanizm narracji (rzecz rozgrywa się w kilku miejscach Polski, w Afryce, we Włoszech..: nawet na Marsie - jako projekcja podświadomości bohatera). Jalu Kurek redukuje portrety emocjonalne postaci, a zapis rzeczywistości rozbija na fragmenty, próbując oddać istotę niespójnego świata.

Twórczość fantastyczna

• Kim był Andrzej Panik? Andrzej Panik zamordował Amundsena, nakładem Zwrotnicy, Kraków 1926.
• SOS (Zbaw nasze dusze!), nakładem Zwrotnicy, Kraków 1927.

Inna twórczość

• Mount Everest, Warszawa 1924.
• Upały, 1925.
• Śpiewy o Rzeczypospolitej, 1929.
• Mohigangas, 1934.
• Grypa szaleje w Naprawie, 1934.
• Woda wyżej, 1935.
• Drzewo boleści, 1938.
• Zamurowana rzeka, Lwów 1939.
• Młodości, śpiewaj!, wydawnictwo "Rój", Warszawa 1939.
• Janosik. tom 1-3, 1945-48.
• Ocean Nie-Spokojny, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1951.
• Węzeł Garmo, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1953.
• Nad Czorsztynem się błyska, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1953.
• Dzień dobry, Toporna, Wydawnictwo "Iskry", 1954.
• Księga Tatr, Wydawnictwo "Iskry", Warszawa 1955.
• Wiersze wybrane, Kraków 1956.
• Strumień goryczy, Warszawa 1957.
• Gwiazda Spada, Wydawnictwo "Iskry", 1959.
• Pepe kanarek, Wydawnictwo "Iskry", 1961.
• Zabijcie Barabasza, PAX, 1961.
• Kantata profesora Wróbla, Wydawnictwo Literackie, 1962.
• Mój Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1963.
• Eksplodują ogrody, 1964.
• Uważaj, żmija!, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1965.
• Rzecz niepodległa, Wydawnictwo Literackie, 1966.
• Posągi z wiatru, Warszawa 1966.
• Pod przełęczą, Wydawnictwo Literackie, Warszawa 1968.
• Świnia Skała, Warszawa 1970.
• Syn Róży, 1970.
• Wysoka Gierlachowska, Warszawa 1970.
• Bestia, 1973.
• Ludowa lutnia, Warszawa 1975.
• Planeta, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1975
• Zmierzch natchnienia?, 1976.
• Godzina X. Rzecz o umieraniu, 1978.
• Księga Tatr wtóra, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1978.
• Boże mojego serca, Kraków 1983.
• Najkamienniejsze; Wiersze tatrzańskie, Warszawa 1984.