Fantastyka (seria)

[edytuj] Powstanie serii

Serię Fantastyka powołano do życia poniekąd także jako odpowiedź biznesową na identyfikowaną już w roku 1990 wysoką dynamikę i w następnych latach dobrze biznesowo rokujące prognozy utrzymania się wzrostu popytu na książki w III RP. Kraj wygłodzony książkowo przez PRL książek po prostu łaknął – tak przynajmniej widzieli to ludzie z branży wydawniczej. Znaczący udział miało w tym przełamanie socjalistycznej bariery odcięcia polskich czytelników od fantastyki światowej, do której dostęp przestał być domeną koncesjonowania (trafniej oddaje to chyba jednak określenie tego stany jako ściśle kontrolowane dawkowanie, albo racjonowanie głodowe) przez państwowe, potwornie inercyjne rynkowo instytucje wydawnicze (od maszynopisu do książki w ręku zazwyczaj upływały lata – patrz chociażby wspomnienia Marka Oramusa o „Sennych zwycięzcach” w „Pieśń rąbanego lasu”, StalkerBooks 2025, ISBN 978-83-68439-27-4).

Książki wydane w serii Fantastyka według wyboru autora. Ilustracja poglądowa. Źródło: Opracowanie własne (skany egzemplarzy tomów w posiadaniu autora).

Założenia początkowe skrócenia cyklu wydawniczego książek z fantastyką w latach 1992 – 1994 realizowano na poziomie niższym niż zapowiadano. Jeśli wspomnieć te założenia, to „zaspokojenie głodu fantastyki” miało nastąpić przez szybkie pozyskiwanie znacznej liczby tekstów, ale sposobem na ich pozyskanie stało się nabywanie praw do druku, które wyszukiwano za granicą przede wszystkim w kręgu fantastyki anglosaskiej (fantastyka naukowa i magiczna). Nie bez znaczenia było tu przeświadczenie wyniesione z redakcji NF o tym, że polska fantastyka po roku 1989 doznała zapaści i nie pojawia się dostatecznie dużo i dostatecznie interesujących tekstów dla realizacji celu wydawniczego, o wyborze tekstów już nawet nie wspominając.

[edytuj] Seria Fantastyka Wydawnictwa Prószyński i Ska S.A. | Prószyński Media sp. z o.o.

Seria książek z fantastyką - Fantastyka zaczęła ukazywać się w roku 1992 od wydania „Gry Endera” Orsona Scotta Carda z okładką wydania, które w tym roku ukazało się nakładem wydawnictwa Editions Spotkania, ocechowaną umieszczeniem logo Nowej Fantastyki. Ostatnią książką wydaną w serii była w roku 2016 najprawdopodobniej „Pasterska korona” Terry’ego Pratchetta z cyklu „Świat dysku”. Książki z tego cyklu ukazywały się jednak na rynku w szacie serii jeszcze w roku 2024. W tym okresie były to dodruki, bądź nowe wydania, a być może i uwolnienia starych zapasów magazynowych. W ustaleniu stanu faktycznego poleganie na numerach ISBN i danych Biblioteki Narodowej niewiele tu jednak pomaga. Wydaje się, że po roku 2016 wydania książek Pratchetta były one traktowane jako pozycje poza serią Fantastyka, mimo że niektóre z nich posiadają takie przypisanie w metrykach tomów. Format tych książek i szata graficzna pozostały jednak bez zmian, najprawdopodobniej ze względu na czytelników, którzy polubili książki Pratchetta z ilustracjami Josha Kirby’ego.

Książki wydawane w serii Fantastyka ukazywały się w jednolitej szacie graficznej z logo „Nowej Fantastyki” dla wyeksponowania relacji z tym miesięcznikiem, co miało stanowić rynkowy stymulant popytu. Uczyniono to z rozmysłem i utrzymywano w miarę konsekwentnie.

[edytuj] Linia programowa

Seria Fantastyka nie miała ustalonej linii programowej, a przez cały okres jej wydawania nie było też żadnego komitetu, czy zespołu programowego. Do druku trafiały teksty, które udawało się pozyskać szybkim zakupem i tłumaczeniem (na przykład przez odkupienie praw, które nie zostały wcześniej skonsumowane) i przez znajomych i osobiste kontakty (redaktorzy serii i redakcja NF, wydawnictwo, itp.).

[edytuj] Polska fantastyka w Fantastyce

Wybór polskich tekstów do kolejnych tomów serii Fantastyka, a w szerszym ujęciu do książek F&SF w Polsce, był dyskryminująco niski dlatego, że było ich relatywnie mało w porównaniu do istnego tsunami dostępności tekstów przede wszystkim anglosaskich, do których prawa nagle stały się organizacyjnie (likwidacja barier gospodarczych) i finansowo (nowy rynek zbytu, rosnące możliwości finansowe polskich wydawców) dostępne. Silnym wsparciem dla tego zjawiska dominacji było otwarcie się Polski na wizyty autorów zagranicznych tekstów F&SF, w tym także znanych i głośnych nazwisk . Dość powiedzieć, że książek polskich autorów wydano w serii Fantastyka zaledwie 12, w tym 5 w podcyklu Polska fantastyka i 2 antologie opowiadań: „Miłosne dotknięcie nowego wieku” i „Robimy rewolucję” pod redakcją Macieja Parowskiego.

[edytuj] Liczba wydanych książek i liczba ich wydań

Autorska kwerenda po zbiorze posiadanych książek serii wykazała aż 273 tom, choć oficjalny archiwalny wykaz książek wydanych w serii udostępniany przez Wydawcę w archiwum informuje tylko o 155 tomach. Co ciekawe nie znajdziemy w nim tak charakterystycznych książek jak pierwsza wydana w serii. Jeszcze bardziej dezorientujące jest to, że rejestr wydanych książek dostępnego w Bibliotece Narodowej wykazuje z kolei, że książek w serii wydano 191 (w istocie książki wydane w tej serii BN wykazuje w różnej licznie w zależności od kombinacji słów kluczowych użytych w pytaniu o serię).

Liczba wydań książek zliczona dla kwerendy autorskiej okresie 1992 – 2016 sięgnęła 420. Obejmuje to zarówno wydania jedno- i wielokrotne, przy czym hegemonem są tu książki cyklu Świata dysku, których zidentyfikowanych wydań według roku jest aż 165. Rekord 12. wydań jednej książki w tym okresie dzierży natomiast „Równoumagicznienie”. W zgrubnym podziale: fantastyka naukowa (Science Fiction) | fantastyka magiczna (Fantasy), w serii Fantastyka wydano odpowiednio 142 i 140 książek, przy czym kilkanaście sklasyfikowano podwójnie, ponieważ są to antologie (12) lub zbiory/wybory opowiadań (17), w których znalazły się teksty lokujące się w obu tych podgatunkach.